ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਨਸਾਨ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਸਹਿਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਮੂਲ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ, ਪੂਜਾ ਸਮਗਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਨਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰਯੋਗ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਕ ਤੋਂ ਉਹ ਸਤਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੇਰੀ ਅਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਖੋਜ-ਖਬਰ ਲਾਈ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਪੁੱਛੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਯਥਾ ਉਚਿਤ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਨਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ। ਪੁਰੋਹਿਤ, ਯਜਕ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੇ ਯਥਾ ਉਚਿਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਲਗਾ ਲਏ। ਜਨਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਧਨਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਯਜਨ-ਸਥਲ 'ਤੇ ਆਏ ਹੋ। ਬੁਧਿਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਕਲਪ-ਕਾਲ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲੈਣ ਆਏ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਜਨਕ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ?" "ਇਹ ਨਾਇਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਘ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖਾਂ, ਹਥਿਆਰ, ਤੂਣੀ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।" "ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਚਾਨਕ ਆਏ ਹੋਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ। ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਲ ਆਏ, ਕਿਸ ਲਈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ?" "ਇਹ ਨਾਇਕ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਕਿਹੜੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ? ਇਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਰਗੇ, ਉਚਾਈ, ਹਲਚਲ, ਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਕਬੂਤਰ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਨਕ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਥਾਹ ਸੀ, ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧਾਅਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਦੀ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਤੇ ਮਹਾ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਵੀ ਕਹੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜਨਕ ਨੂੰ ਵਰਨਨ ਕਰਕੇ, ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਵੰਜੀ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਉਜਲੇ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਰੋਮ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਗੌਤਮ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਤਿ ਆਸ਼ਚਰਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਹੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ?" "ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ?" "ਕੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਦੇ ਹੋਈ ਸੀ—ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜੋ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ?" "ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ?" "ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ?" "ਕੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਰਾਮ ਤੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਪਤਨੀ, ਰੇਣੁਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਏ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਅਜੈਯ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ।" "ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਤਬ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ—I know his supreme state." "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਤੇਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਸੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੀ ਕਥਾ; ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੀ ਸੁਣ।" "ਉਹ ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ।" "ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਸੀ।