ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਜਨਕਪੁਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਦੇ ਸਤੂਤ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਥਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ, "ਮੁਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਿਓ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਠਹਿਰੀਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਨਿਰਵਿਘਨ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਵਿਆਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਜਨਕ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਯਾਜ਼ਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਬੜੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਕਰਨ ਆਏ। ਯਾਜ਼ਕਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਹੋਮ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਸਤਕਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਨਕ ਜੀ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਮਹਿਲੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯਾਜ਼ਕ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਆਪਣੇ-अपने ਅਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ। ਚਤੁਰਵਿਦ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕਉਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿ, ਇਹ ਦੋ ਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ? ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਾਘਾਂ ਤੇ ਸਾਂਡਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜਤ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਲ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ?" ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਯੋਧੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿ, ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦ ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਆਏ, ਅਹਲਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਆਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਜਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੁਕੀਆਂ, ਤਾਂ ਜਨਕਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਜੋ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ austerity ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਖਰ ਸਨ ਤੇ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕੀਤੇ? ਕੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਪੁਰਾਣੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਉਪਰੰਤ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ ਸੀ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?" ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਧੂਰਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਰੇਣੂਕਾ ਭਾਰਗਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਵਰਗੇ ਅਜੈਯ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਥ ਆਏ ਹੋ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਅਤੁੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮੀਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਕਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਅਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਆਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।