ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਦਰਭਾ ਦੀ ਘਾਸ਼ ਵਿਛਾਈ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਗੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਵਾਂਗ ਸੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਬਾਂਹ ਜਵੇਲਰੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਂਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਦਨ ਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ। ਇਹੋ ਹੀ ਬਾਂਹ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸ ਵਿਛੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਕਸ਼ਕ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਰਸ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਂਹ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਲੰਮੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੇਰ ਦੇ ਤਾਣ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਡੇ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਰੱਖੀ। ਆਪਣੀ ਮਹਾਬਲੀ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਾਂਗਾ ਜਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਗੇ, ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਸੰਤ ਜਿਹਾ ਆਚਰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਘਾਸ਼ ਤੇ ਵਿਛੇ ਹੋਏ ਸੁੱਤੇ, ਸਾਵਧਾਨ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਰਹੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ—ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਆਦਰ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ, “ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਸੰਤੋਖ, ਧੀਰਜ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਉ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ—ਇਹ ਗੁਣ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਅਯੋਗ ਉੱਤੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ, ਦੁਸ਼ਟ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਬੇਲਗਾਮ ਹੈ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ! ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਕਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਵੇਖ, ਹੇ ਸੌਮਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ, ਤੇ ਮਛਲੀਆਂ, ਨਾਗ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਲ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਤੜਪਣਗੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮਛਲੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਧੜ, ਸਾਂਪ, ਸ਼ੰਖ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਲ ਜੀਵ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਕਰਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਮੇਰੇ ਧੀਰਜ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸਮਝ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆਉ, ਹੇ ਸੌਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੀਰ ਜੋ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਵਾਨਰ ਪੈਦਲ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਣ। ਅੱਜ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਕੋਪ ਵਿਚ ਇਹ ਹਿਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਤੀਰ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਜਲਦੇ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੀਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਅੰਦਰਲੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿਤਾ। ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਮਛਲੀਆਂ ਤੇ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉੱਭਰਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗਾ। ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸਮੁੰਦਰ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ, ਗੁੰਮਣਦਾਰ ਜਲ ਨਾਲ, ਅਚਾਨਕ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਅਧੋਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਨ ਦੈਤਿਆ ਵੀ ਘਬਰਾ ਗਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਜੋ ਵਿੰਧਿਆ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਆਈਆਂ। ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਉਲਝ ਰਹੀਆਂ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਕਰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਠੇ, ਤੇ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਨਹੀਂ!” ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਵੀਰ! ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ—ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਚਾਲ ਚਿਰ ਤੱਕ ਦਿਖਾਓ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, “ਹਾਏ!” ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਨਹੀਂ, ਰਾਮ!” ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਬਾਈਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਫਿਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਅਧੋਲੋਕ ਸਮੇਤ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ! ਜਦ ਤੇਰਾ ਪਾਣੀ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਤੂੰ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਸੁੱਕੇ ਤਲੇ ਤੋਂ ਧੂੜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੱਦਲ ਉਠੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ, ਵਾਨਰ ਸਿੱਧੇ ਪੈਦਲ ਤੇਰੇ ਪਾਰ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਜਾਂ ਸ਼ੌਰਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਤਕਲੀਫ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰੇਂਗਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਲਾਠੀ ਵਰਗਾ ਸੀ—ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਣ ਲਿਆ।