ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੜੀ ਸਤਿਕਾਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਰਘੁਵੀਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾਪਸੰਦ ਹੋਵੇ?” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾ, ਲੰਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।” ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀ ਫੌਜ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਨੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਵਿਦੀਵਤ ਵਿਦੀਵਤ ਲੇਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਦੀ ਵੇਦੀ 'ਤੇ ਹੋਣ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕੰਡ ਦੀ ਵੀਸਵੀ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨਾਮ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਫੌਜ ਨੂੰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦਾ ਜਾਸੂਸ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਦੁਸ਼ਟ ਸੀ। ਫੌਜ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੰਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਬੇਸ਼ਕ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਤਿ ਵੱਡੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਥਾਹ ਤੇ ਅਗਾਧ ਹਨ। ਰੂਪ ਤੇ ਆਕਰਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਉਹ ਸੀਤਾ ਦੇ ਥਾਂ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਸ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਚਾਈ ਜਾਣ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਉਪਹਾਰ ਦੇਣ, ਸਾਂਝ ਪਕਾਉਣ ਜਾਂ ਫੁਟ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ, ਆਕਸਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ, ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਨਰਮਤਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਾ।” ਰਾਵਣ ਨੇ ਸ਼ੁਕਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰਿਕਸ਼ਰਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਘਾਟ ਜਾਂ ਦੁਖ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਲਈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਜਾ। ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੰਕਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਬਾਂਦਰ?” ਇਸ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਕਾ ਪੰਛੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਉਡ ਕੇ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ-ਪਕੜਨ ਲਈ; ਰਾਤ-ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਂਦਰ ਉਹਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੁਕਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਹੇ ਬਾਂਦਰੋ। ਪਰ ਜੇ ਦੂਤ ਆਪਣਾ ਮਾਲਕ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੇ ਜਾਂ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ, ਸ਼ੁਕਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਤਰਸ ਦੇ ਯੋਗ, ਨਾ ਮੈਲਕ, ਨਾ ਪਿਆਰਾ; ਤੂੰ ਰਾਮਾ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਸ ਲਈ, ਵਾਲੀ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਤ-ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ; ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਰਘੁਵੀਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ, ਰਾਵਣ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ, ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਛੁਪ ਜਾਵੇਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣ—ਤੂੰ ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਰਾਮਾ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਵੋਗੇ। ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ।” “ਤੂੰ ਜਟਾਯੂ, ਉਮਰਦਰਾਜ ਗਿੱਧ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਹੁਣ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਤੂੰ ਸੀਤਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਮਹਾਨ, ਮਹਾਤਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜੈਯ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।” ਫਿਰ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅੰਗਦ, ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਬਾਂਦਰ, ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਦੂਤ ਜਾਂ ਜਾਸੂਸ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਪਰਖੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਹਾਰਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸ਼ੁਕਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਪੰਖ ਜਬਰ ਨਾਲ ਫਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਟ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।” “ਜਿਸ ਰਾਤ ਮੈਂ ਮਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਰਾਤ ਮੈਂ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਦਾ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣੀ ਹੈ।” ਰਾਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਦੂਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਜੋ ਆਇਆ ਹੈ।” ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਕੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ।