ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੁਣੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੌਣ ਇਨਸਾਨ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਹੋਰ ਰਾਹ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ, ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਲਕੜੇ ਸ਼ੁਭ ਸਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਬੋਲਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੜੋਸੀ—ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਰੀਤ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਕੁਲ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਰਾਖਸ ਰਾਜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਸਮਝ ਲੈਣਗੇ—ਇਸ ਲਈ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੇਗੀ, ਪਰ ਸਾਥ ਹੀ ਆਪਸੀ ਡਰ ਵੀ ਆਵੇਗਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਇਸ ਲਈ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਹਰ ਭਰਾ ਭਰਤ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਹਰ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਦੋਸਤ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਖਸ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਦੇ ਸਬਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਖਸਾ ਇੱਥੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਤੂੰ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇਂ, ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਸਾਵਧਾਨ ਨਾ ਰਹਾਂ, ਉਹ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਚਾਹੇ ਇਹ ਰਾਖਸਾ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ, ਤਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਕਬੂਤਰ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਭੀ ਉਸ ਲਈ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲੈ ਲਈ ਸੀ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?" "ਹੁਣ ਸੁਣ, ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਣ੍ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਣ੍ਡੁ ਨੇ ਗਾਏ ਸਨ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸੱਚੇ ਸਨ। ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚਾਹੇ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਜੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਡਰ, ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਪਾਪ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਹੈ: ਇਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ, ਇੱਜ਼ਤ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਣ੍ਡੁ ਦੇ ਉੱਤਮ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਧਰਮ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਅਖੀਰਕਾਰ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਆਖੇ 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ', ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਤਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸਨੂੰ ਲਿਆਓ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਆਪ ਹੀ, ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ।" ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਭਰ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਕਿ ਤੂੰ ਜੋ ਸਦਾ ਨੇਕ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਉੱਚਾ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਆਚਰਣ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪਰਖ ਕਰ ਲਈ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਦੋਸਤੀ ਕਬੂਲ ਕਰੇ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉੱਨੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਵਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ; ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਚਾਰ ਹੋਰ ਰਾਖਸਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਲੰਕਾ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਰਾਜ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਗੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਨ ਆਖੇ...