ਇਹ ਸਭ ਵਿਰਲੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੇਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇ। ਫਿਰ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਸੱਚੀ ਸੀ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ: "ਬਿਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਵਡੇਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਰਗਾ ਬੋਲਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਪੜੋਸੀ—ਕਠਿਨ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਰੀਤ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।" "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੈਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਸੁਣੋ—ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਕੁਲ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਗਿਆਨੀ ਸਮਝ ਲੈਣਗੇ—ਇਸ ਲਈ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਆ ਕੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠੇਗੀ, ਪਰ ਪਰਸਪਰ ਡਰ ਵੀ ਆਵੇਗਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਪਿਆਰੇ, ਹਰ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹਰ ਪੁੱਤ ਮੈਂ ਵਰਗਾ, ਨਾ ਹਰ ਮਿੱਤਰ ਤੁਸੀਂ ਵਰਗੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਉੱਠੇ, ਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਨਮ ਸਕਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਬੋਲੇ, "ਇਹ ਰਾਤ-ਚਰਣ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਬਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਸਬਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਇੱਥੇ ਦਗਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੋ, ਤੇ ਮੈਂ ਅਸਾਵਧਾਨ ਹੋਵਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਧੀਆ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇਹ ਰਾਤ-ਚਰਣ ਚਾਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਸੁਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਮੱਕੀ-ਸੈਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ ਤਾਂ ਪਿਸਾਚ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਪناਹ ਲੈਣ ਆਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਸ ਨਾਲ ਉਪਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਕਬੂਤਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?" "ਸੁਣੋ, ਕਣ੍ਡੂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕਣ੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਸੱਚਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਗਾਏ ਹੋਏ ਸ਼ਲੋਕ—ਦੁਸ਼ਮਣ ਜੇ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਆਵੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਚਾਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਜੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।" "ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਡਰ, ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਗਤ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਜੇ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਆਇਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ surrendered ਨੂੰ ਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੈ—ਇਸ ਨਾਲ ਸਵਰਗ, ਯਸ਼, ਤੇ ਤਾਕਤ-ਵਿਰਤਾ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਕਣ੍ਡੂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਧਰਮਵਾਨ, ਯਸ਼ਵਾਨ, ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰੀ 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ' ਆਖ ਕੇ surrendered ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਹੈ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਹੇ ਮੱਕੀ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਚਾਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਆਪ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਮੱਕੀ-ਸੈਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਜੀਬ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਤੇ ਚੰਗੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ?" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਅਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਹੋ ਚੁੱਕੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇ ਸਾਡੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਰਾਮ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਚਲ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਨਮ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੀਆ; ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ।" "ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲੈ ਲਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਲੰਕਾ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ, ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।