ਅਗਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਇੰਦਰ, ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਫਲ ਰਹਿਤ ਮੇਂਡੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਫਲ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੁਭਾਗੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਧੰਨਵਾਨ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜੋਤਿ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਸਨ। ਉਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਗਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਧੁੰਦ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਲ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਹ ਗੌਤਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਤਿਥਿ ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ; ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਡੰਡੂਬੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!”—ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੌਤਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਗੌਤਮ, ਅਹਲਿਆ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਵੱਲੋਂ ਉਚਿਤ ਆਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਪੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਯ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਜਨਕ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਇਸ ਯਜਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।” ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਥ ਖੜੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਨੂੰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਇਕ ਅਲੱਗ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਸੇਬਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਆਏ। ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਯਥਾ-ਸੰਮਾਨ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਜਨਕ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਜਨਕ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਸਤਕਾਰਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ, ਯਜਨ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਪਾਧਿਆਆਂ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਭਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛੀ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜਨਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਬੈਠੇ। ਰਾਜਾ, ਉਪਾਧਿਆਏ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਆਪਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਜਨਕ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕਰਕੇ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।” “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਯਜਨ-ਸਥਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਕਲਪ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਕਉਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ ਜੋ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਉਣਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਜਨਕ ਨੇ ਫਿਰ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪੁੱਛਿਆ, “ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ! ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ?” “ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿੱਖਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲ ਨੈਣ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ, ਤਰਕਸ਼ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸੋਹਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਹਨ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਆਏ ਜਾਪਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ; ਇਹ ਇੱਥੇ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਆਏ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਘਰ ਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ?” “ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਚਾਲ-ਢਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ; ਕਾਲੇ ਕਾਂ ਦੇ ਪਰਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਲ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਜਨਕ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਥਾਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਸੁਖ-ਸਹਿਜ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ।