ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਦੀਵੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਮੰਗੀ। ਹਰ ਇੱਕ ਮਿਤਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਘਵ! ਤਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਬਹਾਦੁਰ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਾਵਧਾਨ, ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਮਰਥ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਰਾਏ, ਵਜ੍ਹਾ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਜੋ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਤਾਛ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਾਸੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਾਹਾ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਦੇਹ ਦੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਗੁਣ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਲਵੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਰਭ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਘ! ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਕ ਜਾਸੂਸ ਲਾਓ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਤੁਰ ਜਾਸੂਸ ਰਾਹੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਕਰਕੇ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਾਮਵੰਤ ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਤੇ ਗੁਣ-ਪੂਰਨ ਬਾਤ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਬੁਰਿਆਈ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਵੈਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਗਲਤ ਥਾਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਮੈੰਦ ਨੇ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੋਚ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਗੱਲ ਆਖੀ, "ਇਹ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਹੌਲੀ ਤੇ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਮੰਨਤਾ ਜਾਂਚੋ—ਉਹ ਮਾੜਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੋ।" ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਸੁਚੱਜਾ ਸੀ, ਨਰਮ, ਮਾਨਯੋਗ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਗੱਲਾਂ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ! ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਬੋਲਚਾਲ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਆਖਾਂਗਾ—ਨਾ ਕਿ ਵਾਦ, ਵਿਰੋਧ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਲਾਹਾ-ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਮੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਕਾਰਵਾਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਬਿਨਾਂ ਢੰਗ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਸਮਰੱਥਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀ; ਤੇ ਜਲਦੀ-ਫੁرتੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਗਲਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਾਸੂਸ ਭੇਜਣ ਦੀ ਗੱਲ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਟੀਚਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਤਰਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਗਲਤ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ। ਇਹ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਲੋਕ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਬੁਰਿਆਈ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਤੇ ਵਾਜਬ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਗਈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਣਜਾਣਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਭਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਗਲਤ ਪੁੱਛਤਾਛ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਮੰਨਤਾ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਸੁਕਮ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਤੇ ਸਾਫ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੈ; ਉਹ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਕਰਤਬ-ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ! ਜੋ ਕੰਮ ਢੰਗ ਤੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਝੂਠੀ ਚਾਲ, ਵਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਰਾਜ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਾਰੇ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਸੀ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਢ੍ਰਿੜਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। "ਮੈਂ ਵੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਆਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਏ ਪੂਰੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇਕਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ, ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੱਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ, ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੂਰੇ ਆਦਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖੇ।