ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਢੰਗ ਲੱਭ ਲੈਣਗੇ ਸਾਡੀ ਫੜ ਲਈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੁਭਾਗਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਨਹੀਂ ਚਿਪਕਦੀਆਂ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਚ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਗੱਜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਰ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਚ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬੇਅਸਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਪਿਆਸੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਓਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਚ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ਾ ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀ ਪਿਆਸੀ ਹੋ ਕੇ ਪੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਚ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸੂੰਡ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਗੰਦਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਚ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿਅਰਥ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ—ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਸੀ—ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਹਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ। ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਆਦਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ। ਹੇ ਦਸ-ਮੂੰਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਅਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕਹੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਕਠੋਰ, ਪਰ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਰਲੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਾਂਸ ਨਾਲ ਬੱਝੇ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅੱਗੀਲੇ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ। ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਂ। ਹੇਰੋ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਦੀਆਂ ਟਕੀਆਂ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਧੈਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿਣਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਦਰ ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ। ਹੇ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਣ ਵਾਲੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਹੁਣ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸਤਾਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਤੁਰਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸੌ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖੜਾ। ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀ ਵੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਖੁਦ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਹਿਨ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ—ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਤੇ ਅਜੈਯ—ਸਭ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਦੇਖੋ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਵਧੀਆ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਾਸਤ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੀਏ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਮਰੇ ਹੋਣਗੇ।” ਜਦ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਤਟ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਅਜੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ: “ਇੱਕ ਮਾੜਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ; ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੈਦ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: ‘ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ, ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।’ ਪਰ ਰਾਵਣ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਮੇਰੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਾੜੀ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ ਵਤੀਰਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਲਝਣ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ; ਜੇ ਉਹ ਮੌਕਾ ਲੱਭ ਲਏ, ਤਾਂ ਕਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲੂ ਵਾਂਗ ਵਾਜ਼ ਕਰੇਗਾ। ਤੈਨੂੰ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਲਾਹ, ਫੌਜੀ ਬੰਨ੍ਹ, ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਵਿੱਚ; ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਕਾਰੀ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁੰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ ਤੇ ਛਲਾਕ ਹਨ—ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਜਾਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਫੁਟ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਸ਼ਰਣ-ਗਾਥਾ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਚੌਕਸੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਲੜੀ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।