ਰਾਮਕਥਾ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨ ਤਾਂ ਦੇਵਾਂਤਕ, ਨਰਾਂਤਕ, ਨ ਹੀ ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਤਿਕਾਯਾ, ਜੋ ਰਥੀ ਵੀ ਸੀ, ਤੇ ਨ ਹੀ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਬਲ ਵਾਲਾ ਅਕੰਪਨ ਟਿਕ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਰਾਵਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਮਿੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰੁਖਾ ਤੇ ਬੇ-ਸੋਚ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਲਪਟਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਦੀ ਫੜ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਫੜ ਤੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਛੁਡਾਓ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਣ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਵਣ ਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਉਸ ਕਕੁਤਥਸ (ਰਾਮ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅਪਮਾਨਪੂਰਨ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਹੀ ਰਾਵਣ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਰਾਹ ਸੀ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੈਥਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਕ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ, ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਇਹੀ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਗੱਲ ਕਰੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਰਥੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਬੜੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਥੇ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਭਰਾ, ਤੂੰ ਇਹਨਾਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਨਿਕੰਮੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਅਜੇ ਤਕ ਪੂਰਾ ਨ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ ਇੰਝ ਨਾ ਸੋਚਦਾ ਜਾਂ ਕਰਦਾ। ਧਰਮ, ਬਲ, ਸ਼ੌਰ, ਵੀਰਤਾ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ ਤੂੰ ਹੀ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਸਾਡੇ ਘਰਾਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋ ਮਨੁੱਖ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ? ਕੀ ਇਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੰਦ੍ਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ? ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਹੀ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਸਦੇ ਦੰਦ ਨਿਕਾਲੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਮਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਮੈਂ, ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ-ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ?" ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸੀ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ: "ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੀ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਥਿਰਜ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਰਥਹੀਣ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਤੂੰ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹੇਠ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਮਨ ਨੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂਂ ਮਨ ਲਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਮਰਨਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਬੱਚਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੰਤਰੀ ਇਕੱਠੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹਠੀ ਤੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਮੂਰਖ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨ ਹਿੰਮਤ, ਨ ਨਮਰਤਾ, ਤੇਰਾ ਸੁਭਾਵ ਰੁਖਾ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਖੋਟਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਾਪੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਕੌਣ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੇ ਉਹ ਅਗਨਿ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ, ਕਾਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਹਨ? ਆਓ, ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨ, ਰਤਨ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਈਏ, ਤਾਂ ਕਿ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀ ਸਕੀਏ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧਕਾਂਡ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਜੋ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ, ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਸਹੇਲੀ ਜਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨਾਲ ਤਾਂ ਰਹਿ ਸਕੀਦਾ, ਪਰ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਸਾਕਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ—ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਾਕ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਮੁਖੀਆ ਹੋਵੇ, ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਵੈਦ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਕ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟੀਆ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਸਲ ਡਰ ਤਾਂ ਸਾਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਕਦੇ ਕਦੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਲੋਟਸ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਗਏ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਵੀ ਉਹ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਫਾਹਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ। ਅੱਗ, ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਫਾਹੇ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਡਰਾਉਂਦੇ—ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਾਕ, ਜੋ ਲਾਭ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਡੀ ਫੜ ਲਈ ਉਪਾਅ ਲੱਭਣਗੇ; ਇਸ ਡਰ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮ ਲਾਏ ਹਨ।" "ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਹੈ, ਸਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਚਲਤਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹਲਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਿਆ, ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ—ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਾਂ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧਿ ਨਾਲ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਖੜਾ ਹਾਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਦੀ ਬੂੰਦ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਨੀਚ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਕਿੱਣਾ ਵੀ ਵਰ੍ਹਣ ਤੇ ਗੱਜਣ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਰੁੜਦਾ, ਇਵੇਂ ਨੀਚ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਪਿਆਸਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਰਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਇਵੇਂ ਨੀਚ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਕਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਮਿੱਠਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਇਵੇਂ ਨੀਚ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਗੰਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਇਵੇਂ ਨੀਚ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਚੀ ਤੇ ਨਿਆਇਕ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਚਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।