ਜਦੋਂ ਕਾਮ ਵਲ ਝੁਕਿਆ ਰਾਵਣ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਰਾਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਰੁਣਾ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਤੋਂ ਜਬਰਦਸਤੀ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਤੁਸੀਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ। ਹੇ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਜਕਾਜ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚਾਈ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਕੰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂ ਉਲਟ-ਸਿੱਧੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਬੰਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਗਰੋਂ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਚਲ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਬਗਲੇ ਦੇ ਖਾਲੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਮਾਸ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਸਧਾਰਣ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ। ਮੈਂ ਇੰਦਰ, ਵਿਵਸਵਤ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਲੋਹੀ ਗਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਗਰਜਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੰਦ ਤਿੱਖੇ ਹਨ—ਇੰਦਰ ਵੀ ਡਰ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਰਾਮ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀਂ ਲਵਾਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਨਿਡਰ ਰਹੋ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣੋ, ਵਧੀਆ ਮਦਿਰਾ ਪੀਓ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰੋ—ਜਦ ਮੈਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ, ਸੀਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੇਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੋਚ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, “ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਧੁ ਮਿਲੇ ਤੇ ਨਾ ਪੀਏ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਰੱਖੋ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਮੁਰਗੇ ਵਾਂਗ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਥਿਆਉ, ਆਨੰਦ ਮਾਣੋ। ਜਦ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਵੀ ਆਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੰਭਾਲ ਲਵੋਗੇ। ਕੁੰਭਕਰਨ, ਮੈਂ, ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰਜਿੱਤ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਟੱਕਰ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਦਾਨ, ਸੰਮਾਨ ਜਾਂ ਵੰਡ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਹੁਣ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜੋ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਦੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਖੋਹ ਲਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੰਪਦੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਜਬਰ ਕਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੀਸ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਞ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਦੇਹਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਸਿੰਗਾਰ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਫੁਰਤੀ ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੂਤ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸੋਏ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਜਗਾਏ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ? ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਦੋ-ਜੁੱਬਾਨ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਲਕਾਵਾਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼੍ਰਵਣ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਦਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗਰਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਭਰੀਆਂ, ਮੌਕਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੜੀ ਮਾਇਆ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਤੁਹਾਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਲਪਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਸਿਰ ਤੇ ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ, ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਲੰਕਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹਵਾ ਵਰਗ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਤਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰਾਵਣ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ, ਪਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।