ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਰਸ ਭਰੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਕਥਾ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਹਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਗਏ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਮੋਹਕ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਆਦਰਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਲਿਖੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਰਤਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦਯਾ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰ, ਉਸ ਦੀ ਧੀਰਜ, ਮਰਦਾਨਗੀ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਵਾਲਾ ਚਰਿੱਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭੇ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਅਤੇ ਧਨੁ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਾਰਸ਼ੁਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਰੋਕ, ਉਸ ਦਾ ਵਨਵਾਸ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਗਮਨ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁੱਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਅਤੇ ਰਥੀ ਦਾ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਭਰਦਵਾਜ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣੀ, ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਭਰਤਾ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਨਵਾਉਣ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲ-ਅਰਪਣ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਏ। ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ, ਦੰਡਕ ਵਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਵੀਰਾਧ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਸੁਤੀਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ, ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਉੰਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਆਈ। ਅਗਸਤਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਧਨੁ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਰੂਪਤਾ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਖਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਭਾਰ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਹਰਨ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਗੀਧ ਰਾਜ ਦੀ ਮੌਤ, ਕਬੰਧ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਤੇ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਆਇਆ। ਸ਼ਬਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣਾ, ਪੰਪਾ ਤੇ ਵਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਵਾਲੀ-ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਵਾਲੀ ਦੀ ਹਾਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਨਾ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਸਮਝੌਤਾ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਆਇਆ। ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ, ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠ, ਚੌਂਕੀਆਂ ਤੇ ਭੇਜਣਾ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁਚਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਅੰਗੂਠੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ, ਰੀਛ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਮਰਨ ਦੀ ਉੱਦਯਮ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਆਇਆ। ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੰਘਣਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਅਤੇ ਮੈਨਾਕਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੀ ਧਮਕੀ, ਛਾਂ-ਪਕੜਨ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਤੇ ਮਲਯਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਇਕੱਲਾ ਚਿੰਤਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਰਾਖੀ ਹੋਈ ਘੇਰੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਆਇਆ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਪਹਚਾਣ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਧਮਕੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਆਈ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ, ਰੁੱਖ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦਾ ਭੱਜਣਾ, ਅਤੇ ਕਿੰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਦੀ ਪਕੜ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਗੂੰਜ, ਵਾਪਸੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਮਧੁ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਆਈ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਤਾਵਨਾ, ਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਅਤੇ ਨਲਾ ਦੇ ਪੂਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਲੰਕਾ ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਮਾਰਣ ਦੇ ਉਪਾਏ ਦੀ ਪ੍ਰਦਾਨੀ ਵੀ ਆਈ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਮੇਘਨਾਦ ਦੀ ਹਾਰ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਆਈ। ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ, ਭਰਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਘੜੀ, ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਵਿਦਾਈ—ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਨ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਆਦਰਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂ ਕਾਵਿ ਦੇ ਆਖਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਗ ਹੈ। ਆਦਰਨੀਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਸਧਾਰਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਪੰਜ ਸੌ ਸਰਗ, ਛੇ ਕਾਂਡ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਕਾਂਡ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੜ੍ਹੇ?” ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ, ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਧਾਈ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਾਵਿ ਸਿਖਾਇਆ। ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਰਾਮਾਯਣ ਕਾਵਿ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਲਿਖੀ।