ਰਾਵਣ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਪੂਰੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ, ਖੇਡੋ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਮਦਿਰਾ ਪੀਓ। ਮੈਂ ਅਕੇਲਾ ਹੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੰਗਦ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨਵਾਂ ਸర్గ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਕੁੰਭ, ਰਭਸਾ, ਸੂਰਿਆਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਸੁਪਤਘਨਾ, ਯਜਨਕੋਪ, ਮਹਾਪਰਸ਼ਵ ਅਤੇ ਮਹੋਦਰਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਅਗਨਿਕੇਤੁ, ਰਸ਼ਮਿਕੇਤੁ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ (ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਪ੍ਰਹਸਤ, ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਧੂਮਰਾਖਸ਼, ਅਤਿਕਾਯ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁੱਖ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੜ੍ਹੇ, ਭਾਲਾ, ਲਾਂਸ, ਜੈਵਲਿਨ, ਤੇਜ਼ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀਆਂ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਫੜ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਰਾਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ।” ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੈਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਪਿਆਰੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲਕਸ਼ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤਿੰਨ ਉਪਾਯਾਂ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਯਤਨ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਰਾਮ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ? ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਜਾਂ ਕੌਣ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ?” “ਰਾਕਸ਼ਸੋ! ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਅਪਾਰ ਹੈ; ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਨਾ ਲਓ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਕੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲਿਆਈ ਗਈ? ਜੇ ਖਰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ—ਉਸ ਲਈ ਵਿਰੋਧ ਕਿਉਂ ਕਰਨਾ?” “ਇੱਕ ਵੀਰ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਬੇਫ਼ਜ਼ੂਲ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਜੈਯ ਸੈਨਾ ਲੰਕਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ। ਜੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਪਸ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” “ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਨਾਤੇ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ: ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੀਰ ਸਰੇਆਮ ਧੁਪ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਧਾਰ ਵਾਲੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਛੱਡੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ। ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਜੋ ਸੁਖ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਓ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ—ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ।” ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰਤਬਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਲ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆੰਗਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਮੰਤਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰੱਖਵਾਲੀ ਹੈ। ਮਹਲ ਦੀ ਹਵਾ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਘੁਰ-ਘੁਰ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਅਤੇ ਵਾਜਾ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਲ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਂਗ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਵਾਂਗ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਰਾਵਣ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਹੀਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਮਾਨਿਤ ਹਨ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਉਹ, ਸਹੀ ਆਚਰਣ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਅਤੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਜਿਤ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅੱਗ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ, ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਲੋਅ ਨਾਲ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਲਦੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਰਾਵਣ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਠ ਤੇ ਡਟਿਆ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।