ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਚ ਸਚ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੰਦਰ — ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹੈ — ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'" "ਅਹਲਿਆ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਮਝ-ਬੂਝ ਦੇ, ਕੇਵਲ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲਈ ਰਾਜੀ ਹੋ ਗਈ।" "ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖੀ, 'ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਹੁਣ ਤੁਰ ਜਾ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾ।'" "ਉਹ ਆਖੀ, 'ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਆਫ਼ਤ ਨਾ ਆਵੇ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਵੇਂ।' ਇੰਦਰ ਹੱਸ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।'" "ਇੰਦਰ, ਡਰ ਤੇ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੌਤਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਭੜਕਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ।" "ਗੌਤਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧੂਪ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਡਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।" "ਗੌਤਮ, ਜੋ ਖੁਦ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ।'" "ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅੰਗ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ।" "ਫਿਰ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਇੱਥੇ ਰਹੇਂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਾਪੇਂ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇਂ, ਤਪ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਵੇਂ, ਰਾਖ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇਂ।'" "'ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।'" "'ਉਸ ਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਕਰਕੇ, ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪਾਵੇਂਗੀ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗੀ।'" "ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਸ਼ਕਤਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਗਿਆ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।" "ਹੁਣ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨਚਾਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।" "ਇੰਦਰ, ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਚਰਨਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੌਤਮ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੀਤਾ।'" "'ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਹਲਿਆ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।'" "'ਇਸ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਚਰਨਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਇਸ ਕਰਤਬ — ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੀਤਾ — ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਓ।'" "ਇੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਮੇਂਡਾ (ਰਾਮ) ਪੂਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਅੰਗ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੋ।'" "ਮੇਂਡਾ, ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਂਡਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਣੰਤ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਇਨਾਮ ਦਿਓ।" "ਅੱਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਅੰਗ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤੇ।" "ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਪਿਤਰਾਂ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਮੇਂਡੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਤੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਰਾਘਵ, ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ — ਇਹ ਗੌਤਮ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।" "ਹੁਣ, ਤੇਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਧਰਮਵਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਤੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਿਵੇਂ।" "ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਵਿੱਚ, ਆਸ਼ਰਮ ਅੰਦਰ ਗਏ।" "ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਸੀ।" "ਉਹ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਬਣਾਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਮਾਇਆਮਈ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ।" "ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਚਮਕ ਧੁੰਦ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਲ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਅਪਹੁੰਚ ਸੀ।" "ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।" "ਫਿਰ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਦੋ ਵੰਸ਼ਜ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ; ਗੌਤਮ ਦੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਪੂਰੀ ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਆਤਿਥੇ, ਤੇ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ; ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ।