ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਜੀਉਣ ਦੀ ਆਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਕਦੋਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਨਿੱਬਾ ਵਾਲੀ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ?” ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਅਤੇ ਹੋਂਠ ਮੋਹਕ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਾਂਗ ਪੀ ਲੈਣ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੋ ਖਜੂਰ ਵਰਗੇ ਕੰਪਦੇ ਸਤਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਗੇ। ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਵੀ ਪੁੱਤ੍ਰ ਵਧੂ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?” ਫਿਰ ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਕਰਮ ਪਤਲੀ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ-ਕਰਕੇ, ਨਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਕਲਾਂ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਭਰ ਆਵੇਗੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਦੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਿਨੇ ਵਿਚ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ ਲਾਲਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਂ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂ ਵਹਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਥਲੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਚਿੱਟਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਗੁੰਝਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਦਿਨ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਨਣ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਲੰਕਾ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਲੰਕਾ ਵਿਚ ਹਣੂਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਹੋਈ ਭਿਆਨਕ ਘਟਨਾ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਮਣੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਲੰਕਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਔਖੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਆਏ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਭੇਦ ਲਈ ਹੈ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਲ ਤੇ ਮੰਦਰ ਭੇਦ ਲਏ ਗਏ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹਣੂਮਾਨ ਨੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ? ਆਓ, ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰੀਏ, ਚੰਗਾ ਕਰੀਏ।” ਰਾਵਣ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜਿੱਤ ਸਦਾ ਸਲਾਹ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਧੀਆ, ਮਧਯਮ, ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਲਾਹ ਵੀ ਵਧੀਆ, ਮਧਯਮ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਜਦੋਂ ਸਲਾਹਕਾਰ ਧਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਸਲਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਏਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਇੱਕਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਧਯਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਇੱਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨੀਵੀਂ ਸਲਾਹ ਹੈ।” ਰਾਵਣ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਰਾਮ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਲੰਕਾ ਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।” ਇਥੋਂ ਅੱਗੇ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਰਾਜਨ! ਅਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਅਕਲ ਤੇ ਨੀਤੀ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਥਿਆਰ ਹਨ—ਗਦਾਂ, ਭਾਲੇ, ਜਾਵਲਿਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਗੁਲੇਲਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਭੋਗਵਤੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।” ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਅਨੇਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਫਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਪਾ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਮਾਨ ਵੀ ਲਿਆਏ ਹੋ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਹਰਾ ਕੇ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਗ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਜਟੀ ਵਰਗੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਪੀੜ੍ਹ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲ-ਬਾਤਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਲੰਕਾ ਤੇ ਰਾਮ-ਰਾਵਣ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪਿਠਭੂਮੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।