ਰਾਮ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਤੜਪਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜਿੰਦਗੀ ਕੱਟੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਉਹ, ਸੁੰਦਰ ਪੱਟਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆਰਾਮ ਕਰੀਏ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਖੇਤ ਜਲ ਨਾਲ ਲਹਿੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸੁੱਕਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਸੋਭਾਵਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਭਾਂ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ ਮੋਹਕ ਹਨ, ਉਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਐਸਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਵਾਂਗਾ ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਇਲਾਜੀ ਸ਼ਰਬਤ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਕਦੋਂ ਉਸਦੇ ਦੋ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਬੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਤਨ, ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਏਗੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਗੇ? ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਉਹ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ, ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੂਤ੍ਰਵਧੂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਈ ਹੋਈ, ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਲੈਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਹ ਅਟੱਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਘਟਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲ ਪਵੇਗੀ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਸੀਤਾ, ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਨਵੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਤੀਰ ਵਾਰ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਵਾਪਸ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ? ਕਦੋਂ ਮੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀਤਾ, ਦੇਵਕਨਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਵਾਂਗ, ਲੋਚਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਮੇਰੀ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾਏਗੀ? ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਮੈਥਲੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਅਚਾਨਕ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਚਿੱਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਰਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਆਪਣਾ ਮੰਦ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਂਝ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਛੇਵਾਂ ਸ੍ਰਗ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛੇਵਾਂ ਸ੍ਰਗ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਘਟਨਾ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਬਚਨ ਆਖੇ। "ਲੰਕਾ, ਜੋ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਉਸ ਇਕ ਵਾਂਦਰ ਨੇ ਭੇਦ ਲਈ ਹੈ; ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਲ ਤੇ ਮੰਦਰ ਭੇਦ ਲਏ ਗਏ, ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ? ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਤੀਜਾ ਚੰਗਾ ਮਿਲੇ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਤ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬਲਵਾਨੋ, ਰਾਮ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਨੀਤੀ ਤੇ ਰਣਨੀਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਹੋਣ, ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਚੰਗੀ ਸਲਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉੱਦਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ, ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਧਯਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ 'ਮੈਂ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ' ਆਖ ਕੇ ਕੰਮ ਟਾਲ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਨੀਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗੇ, ਮੰਦੇ ਤੇ ਮਧਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਲਾਹ ਵੀ—ਉੱਤਮ, ਮਧਯਮ ਤੇ ਨੀਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸਲਾਹਕਾਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਇਕਤਾ ਨਾਲ, ਸਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉੱਤਮ ਸਲਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਬਹੁਤ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਕਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਧਯਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕੇਵਲ ਆਪਸੀ ਮਤ ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਕਤਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨੀਚ ਸਲਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਜੋ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਰਾਘਵ ਆਪਣੀ ਭਰਾ ਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰ ਲਵੇ; ਐਸੇ ਵਕਤ, ਜਦ ਵਾਨਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰੋ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਸੱਤਵਾਂ ਸ੍ਰਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕੋਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਨੀਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਸ਼ੂਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਗੁਲੇਲ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ, ਜਿਹੜਾ ਐਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਹੌਸਲਾ ਕਿਉਂ ਹਾਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਭੋਗਵਤੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੈਲਾਸਾ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਕਈ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਵਿਹਾਇਕ ਰਥ ਕੈਲਾਸਾ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਲਿਆਏ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ, ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ।