ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ (ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ) ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਹੋਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਾਵੇਂ ਇੱਛਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕੇ, ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।" ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਹਿਣਾ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਯਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਉਹ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਆਸ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਣਗੇ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰ ਮਨੁੱਖ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ ਚੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੰਵਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੇਖਣ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਕਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਲੱਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਤਰਲ, ਤਾਜ਼ੇ ਨਾਰੀਅਲ ਵਰਗੇ ਵੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਨੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਗੀ?" ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ?" ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਰ੍ਹ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਭਰ ਆਵੇਗੀ। ਉਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਤਲੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ, ਉਪਵਾਸ, ਤੇ ਪਰਦੇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨਗੇ? ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਕਨਿਆ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਲੱਗੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਕਦੋਂ ਇਹ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦਾ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਕਾਲਾ ਕੱਪੜਾ ਉਤਾਰ ਕੇ ਚਿੱਟਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇੋਂ ਲਹਿ ਜਾਵੇਗਾ?" ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੁਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਲੰਕਾ ਉੱਤੇ ਹੋਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੇਖੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਵੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਥੱਲੇ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਲਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਲੰਕਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਅਜੇਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੰਧਰ (ਹਨੂਮਾਨ) ਵਲੋਂ ਭੇਦ ਲਈ ਗਈ। ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਹਲ ਤੇ ਮੰਦਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਨੇਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੁਣ ਸਹੀ ਰਾਹ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਆਓ, ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਕੰਮ ਹੋਵੇ, ਸੋ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਤ ਸਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਾਹੇ ਦੋਸਤ, ਸਾਕ, ਜਾਂ ਵੈਰੀ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੋ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਯਤਨ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸੋਚ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੱਲ ਕੇ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮੱਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਾ ਭਲੇ-ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਕismet ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇ, ਨਾ ਕੰਮ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਕੰਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਵੀ। ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਇਕ ਰਾਹ ਤੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਮੰਤਰੀ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਹੋਣ, ਉਹ ਮੰਤਵ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਇਕਤਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੱਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋਵੇ, ਇਕਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਮੰਤਵ ਨੀਚ ਹੈ।" ਰਾਵਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਚੰਗਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਠੀਕ ਕੰਮ ਚੁਣੋ। ਮੇਰੀ ਇਹੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰ ਹਨ, ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਫੌਜ ਨਾਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵਿਰੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ, ਲੰਕਾ ਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਸੋਚੋ।" ਹੁਣ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਸਿਆਣਪ ਤੇ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗਦਾ, ਭਾਲਾ, ਸ਼ੂਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਭੋਗਵਤੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਰਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਕਿਲਾਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਅਨੇਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਅਨੇਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਇਹ ਹਵਾਈ ਰਥ ਵੀ ਕਿਲਾਸ ਤੋਂ ਲਿਆਏ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਤਵ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਹੌਂਸਲਾਅਫ਼ਜ਼ਾਈ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ।