ਰਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਣਸਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ। ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਛੂਏ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਸਹਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਰਾਮ—ਜੋ ਆਨੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ—ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਤਟ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਤਟ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤ੍ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਈ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਅਸੀਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਆਉ, ਉਹ ਯੋਜਨਾ ਸੋਚੀਏ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ।" "ਇਸ ਦੇ ਪਾਰ ਤਟ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਏ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਉ, ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੀਏ; ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੂਜੇ ਤਟ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਡੇਰਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਤਟ 'ਤੇ ਰੱਖੋ; ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਟੁਕੜੀ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤੇ ਭਟਕੇ ਨਾ; ਸੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ, ਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖਤਰਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ 'ਤੇ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਦ-ਰੰਗ ਪਾਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਬਣਾਇਆ। ਤਟ ਦੇ ਵਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਉੱਥੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਬੈਠਿਆਂ, ਫੌਜ ਦੀ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਦਬਾ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਠਹਿਰੀ। ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਏ ਮਹਾਬਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ। ਦੂਰੇ, ਪਾਰ ਲੱਗਦੇ ਤਟ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਸਨ, ਵਾਨਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਉੱਥੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਜਦ ਦਿਨ ਢਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਡਰਾਉਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਸ਼ਾਰਕ ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ, ਫੋਮ ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਤੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ। ਚੰਦ ਉਗਣ 'ਤੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਚਲਿਆ, ਚੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਂਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਵੱਡੇ ਜੀਵ—ਵਹੀਰ ਤੇ ਡਾਲਫਿਨ—ਅੰਦਰ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅੱਗ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰਚਿਆ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀ, ਪਾਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ, ਡੂੰਘਾ ਹਨੇਰਾ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਪਾਣੀ, ਮਕਰ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ, ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਉਤਾਰਦਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਲੱਗਦਾ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਗ ਦੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਛਿੜਕੀ ਹੋਈ ਜਾਪੀ, ਮਹਾਨ ਜਲ-ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਨਿਵਾਸ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ; ਦੋਵੇਂ ਅੰਤਰਹੀਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ। ਪਾਣੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੋਵੇਂ ਤਾਰੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜਾਪਦੇ। ਬੱਦਲ ਉਠ ਰਹੇ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਰਹੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਡਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਟੰਗੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ। ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਵਾਂ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉੱਠਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਵੱਡੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਤੀ-ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਾਨਰ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚਲਚਲ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਦੇਖ ਕੇ। ਇਹ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ; ਆਉ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਉਹ ਫੌਜ, ਨੀਲ ਵਲੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਤਟ 'ਤੇ ਠਹਿਰੀ। ਮੈੰਦਾ ਤੇ ਦਵਿਵਿਦ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ, ਫੌਜ ਦੀ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਫੌਜ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ 'ਤੇ ਠਹਿਰ ਗਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਪਵਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਛੁਹਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਛੁਹ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ।" "ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ; 'ਹਾਏ, ਮੇਰੇ ਰਖਵਾਲੇ!'—ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਕਹੇ ਜਦ ਉਹ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ।" "ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਲਾਲਸਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸੋ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ; ਤਾਂ, ਚਾਹੇ ਇੱਛਾ ਜਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੋਣ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਲਾਏਗੀ।" "ਇਹ ਵੱਡਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਨਾਲ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ, ਪਤਲੇ ਰਾਨਾਂ ਵਾਲੀ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਵਿਹੜਾ ਕਰੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ 'ਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਯਾਦ, ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹੇ।