ਰਾਮ ਅਤੇ ਲੱਖਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਾਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਦਿਵਤਾ ਵਾਂਗ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦਿਵਤਾ ਜਗਤ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਲ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਏ ਸਾਧੂ? ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਅਤੇ ਆਦਤ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਰਾਹਾਂ ਤੇ, ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ; ਉਹ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਾਈ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ। ਰਾਜਾ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਅਤਿਥਿ-ਸਤਕਾਰ ਮਿਲਿਆ, ਦੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਸੋਭਾਵਾਨ ਮਿਥਿਲਾ ਨਗਰੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਸਾਧੂ 'ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!' ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋਇਆ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ ਥਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਰਗੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪस्वੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ?" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਘਵ। ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਦਿਵਤਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਦਿਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਆਦਰਯੋਗ ਸਨ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਜਾਨ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਜੋ ਸੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'" "ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਉਹ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਤੋਂ ਵੰਡੀ, ਦਿਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਵਿੱਚ, ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ।" "ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਦਿਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾ।'" "'ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਤੈਨੂੰ, ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ,' ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' ਫਿਰ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਿਆ।" "ਇੰਦ੍ਰ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਰ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ।" "ਗੌਤਮ, ਜੋ ਦਿਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।" "ਉਹ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਇੰਦ੍ਰ ਡਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਗੌਤਮ ਨੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦੇ ਹੋ ਜਾਵੇਂ।'" "ਜਦ ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।" "ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਰਹੇਗੀ; ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ, ਉਪਵਾਸ, ਤਪ ਦੀ ਤਪਿਸ਼, ਰਾਖ ਤੇ ਸੁੱਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਸ਼, ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ।'" "'ਜਦ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ।'" "'ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿਥਿ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ, ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗੀ।'" "ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਗੌਤਮ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਿਦ੍ਧ ਤੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨੰਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵਤਿਆਂ, ਸਿਦ੍ਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਤੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ, ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦਿਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੀਤਾ।" "ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ (ਅਹਲਿਆ) ਵੀ ਤਿਆਗੀ ਗਈ; ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਦਿਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਚਰਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਕੰਮ, ਜੋ ਦਿਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਓ।" ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦ੍ਰ) ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਦਿਵਤਾ ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਮੇਂਡਾ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਅੰਗ ਨਹੀਂ; ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਅੰਗ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੋ।" "ਮੇਂਡਾ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਵੇਗਾ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਂਡਾ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਤੁੱਟ ਫਲ ਪਾਵਣਗੇ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਇਨਾਮ ਦਿਓ।" ਅਗਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਅੰਗ ਲੈ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲੱਖਣ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਨਕ ਦੀ ਮਿਥਿਲਾ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਹਲਿਆ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਆਸ਼੍ਰਮ, ਸ਼ਾਪ, ਤੇ ਦਿਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ, ਸਭ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।