ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮਤੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਮਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।” ਸਮਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ—ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੂਣੀ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼—ਸਜਾਏ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਥੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਣ। ਇਹ ਇਥੇ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਆਏ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ?” ਸਮਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਕਾਰ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਰਵੱਈਏ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ ਇੰਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ? ਮੈਂ ਸੱਚਾਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ‘ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!’ ਆਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਪਰੰਤੂ ਸੁੰਨ-ਸਮਾਧੀ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪੂਜਨਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਥਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ? ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ। ਇਥੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇੰਦਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਸਾਧੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਜੋ ਲੋਕ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।’ ਅਹਲਿਆ ਨੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾਓ।’ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ।’ ਇੰਦਰ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।’ ਇਉਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਝੋਪੜੀ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਗੌਤਮ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਗੌਤਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਅਪਹੁੰਚ ਸੀ, ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮਿਧ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾ।’ ਗੌਤਮ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ‘ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗੀ।’ ‘ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇਗੀ, ਤਪ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਰਾਖ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਰਹੇਗੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।’ ‘ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥੀ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਰਲੋਭ, ਨਿਰਮੋਹ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।’ ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਅਤਿ ਤਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਅੱਗਨ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਗੌਤਮ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਓ।” ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੱਗਨ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਮੇਂਡਾ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਦਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਂਡੇ ਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਪ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਵਾਅਦਾ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।