ਸਾਫ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਘਨ ਦੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਇਹ ਨਕਸ਼ਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਪਰ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਜੋ ਨੈਰ੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੀੜਤ ਸੀ; ਮੂਲਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮੂਲਵਤ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਧੂਮਕੇਤੂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ; ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੀ ਚਪੇਟ 'ਚ ਆਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ; ਮਿੱਠੀ ਮਹਕ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਬੋਲਿਆ; ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਭਾਲੂ, ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਨੇਤਾ, ਜੋ ਨਖਾਂ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਜਿਤ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਧੂੜ ਉਡਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਢੱਕ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਟੋਲੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੈਨਾ ਲੰਘਦੀ, ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਕਈ ਕੋਸਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਉਲਟ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਪਹਾੜ। ਉਹ ਸਿੱਧੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਪਾਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਲੰਘਦੇ ਗਏ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ, ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਵਾਨਰ, ਰਾਘਵ ਦੀ خاطر ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਸ਼ੂਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਬ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ, ਕੁਝ ਉੱਚੇ ਉੱਡਦੇ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ; ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਹਲਾਉਂਦੇ, ਦੂਜੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਟਕਦੇ। ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਹਲਾਉਂਦੇ, ਦੂਜੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜਦੇ; ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ, ਉਹ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ। ਕੁਝ ਵੱਡੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਦੂਜੇ ਸੀਟੀ ਵੱਜਾਉਂਦੇ; ਆਪਣੀ رانਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਤਾ-ਝਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦੇ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ; ਫਿਰ ਲੱਖਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕਾ ਸੀ; ਉਹ ਵਾਨਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਰਾਮ, ਅਸਧਾਰਣ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਸਹਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗੇ ਵਧਿਆ। ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਚੰਪਕਾ, ਤਿਲਕਾ, ਆਮ, ਅਸ਼ੋਕ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਤਿਨੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਰਬੀਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਣੀਆਂ ਤੋੜੀਆਂ। ਉਹ ਅੰਕੋਲਾ, ਕਰੰਜਾ, ਅੰਜੀਰ, ਬਰ, ਜੰਬੂ, ਆਮਲਕੀ, ਨੀਪਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਤੋੜਦੇ ਗਏ। ਸੁੰਦਰ ਪੱਥਰੀ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ, ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਚੰਦਨ ਵਰਗਾ ਠੰਡਾ ਹਵਾ, ਮਧੁਰ ਮਹਕ ਵਾਲਾ, ਮਧੁਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਧੁ-ਭਰੇ ਭੰਬੀਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ। ਵੱਡਾ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੀ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸੁਹਣੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖਿੜੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੇਤਕੀ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਸੁਹਣੇ ਬਸੰਤਕਾਲੀ ਫੁੱਲ, ਮਾਦਵੀ ਦੀ ਮਹਕ, ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਕੁੰਦਗੁਲਮਾ ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਰਿਬਿਲਵਾ, ਮਧੂਕਾ, ਵੰਜੁਲਾ, ਬਕੁਲਾ, ਰੰਜਕਾ, ਤਿਲਕਾ, ਨਾਗ ਰੁੱਖ—all ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਮ, ਪਾਤਲਿਕਾ, ਕੋਵਿਦਾਰ, ਮੁਚੁਲਿੰਦਾ, ਅਰਜੁਨਾ, ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ, ਕੁਟਜਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਹਿੰਤਾਲਾ, ਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਚੂਰਨਕਾ, ਨੀਪਾ, ਨੀਲ-ਅਸ਼ੋਕ, ਸਰਲਾ, ਅੰਕੋਲਾ, ਪਦਮਕਾ ਰੁੱਖ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ, ਕਾਰੰਡਵ ਬੱਤਖ, ਪਲਵਾ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਤੇ ਹਿਰਨ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਭਾਲੂ, ਬਾਘ, ਸਿੰਘ, ਡਰਾਉਣੇ ਚਿੱਤੇ ਤੇ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੋਹ ਸੁਹਣੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਖਿੜੇ ਕਮਲ, ਸੁਗੰਧਿਕਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਉਤਪਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਵਾਨਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ 'ਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ, ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਖੇਡਦੇ। ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭਿੱਜਦੇ, ਮਧੁਰ ਮਹਕ ਵਾਲੇ ਫਲ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ। ਉਥੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਰੁੱਖ ਤੋੜੇ, ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਣੀਆਂ ਟੱਬਿਆਂ ਵਾਂਗ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਮਧੁਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਭੰਬੀਰਿਆਂ, ਜੋ ਸੁਸਥ ਤੇ ਮਧੁ ਪੀਂਦੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਣੀਆਂ ਤੋੜਦੇ ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਆਸ-ਪਾਸ ਘੁੰਮਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਕਾਂ ਵਿਚ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਦਿਲੋਂ ਉਤਸੁਕ, ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ।