ਇਸ ਰਾਤ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ; ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਹੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉੱਚਤ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਚਾਲੀ ਸਰਗਾ। ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛੀ, ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਧਨਵੰਤ ਹੋਵੋ—ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਕਤਿ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ, ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ?” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਏ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਲਗਦੇ ਹਨ; ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਉਂ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ?” “ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਉਚਾਈ, ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼, ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਔਖੀ ਰਾਹ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ? ਮੈਂ ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ। ਰਾਜਾ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਦਿੱਤੀ; ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋਵੇਂ, ਇੱਕ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—“ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!”—ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ, ਸੁੰਨ, ਪਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਆਦਰਨੀਯ, ਇਹ ਥਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪस्वੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ?” ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਰਾਘਵ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।” “ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਹੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵਡਿਆਈਯੋਗ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਗੌਤਮ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਜੋ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।’ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੇ ਉਹ, ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ, ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾਓ।’ ‘ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ’, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇੰਦ੍ਰ ਹੱਸ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।’ ਇੰਦ੍ਰ, ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਝੋਪੜੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰ ਜਲਦੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਤੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਲਕੜੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।’ ਗੌਤਮ, ਮਹਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀਆਂ ਗੋਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈਆਂ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ‘ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰਹੇਂਗੀ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਤਪ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਰਾਖ ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇਂਗੀ। ਜਦੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਮ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਹਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਭਟਕਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗੀ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਾਲਾ ਗੌਤਮ, ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਤੇ ਤਪ ਕਰਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੰਜੀ ਸਰਗਾ। ਫਿਰ, ਫਲ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਇੰਦ੍ਰ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਦੇ ਆਗੂ gods, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਚਰਣਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ...