ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੀਨ ਹੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, "ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਹੁਤ ਵਫਾਦਾਰ ਹਨ। ਲੰਕਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੋਭਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਫੌਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਣ ਲਗਾ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲੰਕਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੈ, ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਬੇਹੱਦ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਲੋਹ ਦੀਆਂ ਸਲਾਂ ਨਾਲ ਬੰਦ, ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲਗੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਰੀ ਫੌਜ ਆਉਣ 'ਤੇ ਰੋਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਲੀ ਲੋਹ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਨਗ-ਮੋਤੀ, ਮੰਜੀਠਾ, ਬਿਲੌਰ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ। ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਘੜਿਆਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਖਾਈਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਲਗੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਤੇ ਵੈਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ; ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਈਆਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬੰਦ ਹਨ। ਇਕ ਰਸਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਸ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਚੌਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਰਾਵਣ ਖੁਦ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਗਤੀ-ਵਿਧੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਲੰਕਾ, ਇਕ ਅਸੁਰ-ਕਿਲੇ ਵਾਂਗ, ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ; ਨਾ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਨਾ ਜੰਗਲ 'ਚ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਣਾਵਟੀ ਕਿਲਿਆਂ 'ਚ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਰਾਘਵ, ਲੰਕਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਾਂਗ; ਲੰਕਾ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਖਾਈਆਂ, ਸੈਂਕੜੇ ਮਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੰਕਾ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਨਗਰੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਬੀਰ, ਬਰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰਾਕਸ਼ਸ ਚੌਕਸ ਹਨ, ਚਾਰ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੀਰ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਦਸ ਲੱਖ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਢਾਲਾਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਨ। ਉੱਤਰੀ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਰਥ-ਯੋਧਾ, ਘੋੜਸਵਾਰ, ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰ ਯਾਤੁਧਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਕ ਕਰੋੜ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ। ਮੈਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਉਹ ਰਸਤੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਖਾਈਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਕੰਧਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੀਏ; ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੰਕਾ ਨਸ਼ਟ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਅੰਗਦ, ਦਵੀਵਿਦ, ਮੈੰਦ, ਜਾਮਬਵੰਤ, ਪਨਸਾ, ਨਲ ਅਤੇ ਨੀਲ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਹੋਰ ਫੌਜ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਖਾਈਆਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਮਹਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰੀ ਕਰਵਾਓ। ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸਚਮੁਚ ਬੀਰ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੰਕਾ, ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਸੁਗਰੀਵ, ਇਸੀ ਵੇਲੇ, ਫੌਜ ਦੀ ਕੂਚ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਵਾਓ; ਸੂਰਜ, ਜੋ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸੁਭ ਹੈ, ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਉੱਤਰ ਫਾਲਗੁਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਹਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇਗੀ; ਆਓ, ਸੁਗਰੀਵ, ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ।" "ਮੈਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਚਮੁਚ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।" "ਮੇਰੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਉਪਰੋਂ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਮਨੋ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦਾ, ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਨ, ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਜ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, "ਨੀਲ ਫੌਜ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੇਜ਼ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ।" "ਨੀਲ, ਸੈਨਾਪਤੀ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਫਲ-ਮੂਲ, ਠੰਡੀ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਓ।" "ਰਾਕਸ਼ਸ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਰਸਤੇ ਦੇ ਫਲ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।