ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਦੱਤਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਸੋਮਦੱਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਕੁਤਸਥਾ ਵੱਡੀ ਖ਼ਿਆਤਿ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਜੇਤ ਹੈ, ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮਤੀ ਹੈ। ਇکشਵਾਕੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ; ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਤੁਸੀਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਖੇਰੀ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਵਾਅਦ-ਸੁਵਾਦ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਦੋ ਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ?” ਉਹ ਦੋਨੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਹਥਿਆਰ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ—ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਆਏ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਦੋਨੋਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚਾਲ ਅਤੇ ਰਵੱਈਆ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਇਤਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਸਤੇ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ? ਮੈਂ ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਿੱਧਾਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਨੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਸੋਭਾਵਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇਖੀ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਪਰ ਪਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਾਨਯ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਥਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ?” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆਦਰਯ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।” ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਗੌਤਮ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਚਤੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਾਥ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ।” ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।” ਇੰਦਰ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਡਰ ਅਤੇ ਹੜਬੜਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਜਲਦੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਗੌਤਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਸੀ, ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧੂਣੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਿਹਰਾ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ ਨੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਬਿਨਾ ਫਲ ਦੇ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।” ਗੌਤਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅੰਗ ਛੱਡ ਗਏ। ਫਿਰ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰਹੇਗੀ। ਹਵਾ ਤੇ ਰਹੇਗੀ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇਗੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਸੜੇਗੀ, ਰਾਖ ਤੇ ਲਟੇਗੀ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਸੇਗੀ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗੀ।” “ਜਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਮਾਨਨਵਾਜ਼ੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪੀ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗੌਤਮ-ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।