ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਚੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਸੀ। ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰਿਞਜਯਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਞਜਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਹਦੇਵ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ ਤੇ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਦੱਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਬੜੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸੋਮਦੱਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਕੁਤਸਥਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਅਜੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਮਤੀ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਵਿਦਵਾਨ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ; ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਪੁਰਖੋ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਜਦ ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ, ਹਾਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਿਆਣਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਬੜਾ ਧੰਨਵੰਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਓਂ ਰੱਖੇ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੁਝ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗਾਂਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।’’ ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਤਾਲੀਸਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੈਰ-ਮੰਗਣ ਹੋ ਗਈ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਕੌਣ ਹਨ ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾਂ ਤੇ ਸਾਂਡਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ?'' ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਤੂਣੀਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਪੂਰਨ ਜੋਬਨ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਅਮਰ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਪੈਦਲ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਏ, ਇਹ ਕਿਹੜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਘਟਨਾ ਵਾਸਤੇ ਆਏ ਹਨ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ? ਇਹ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ, ਆਕਾਰ, ਤੇ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਐਸੇ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ? ਮੈਂ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮਤੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਤ ਉਥੇ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਜਦ ਜਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿਥਿਲਾ ਨਗਰੀ ਦੇਖੀ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ‘‘ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!’’ ਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਬੜੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਿਥਿਲਾ ਨੇੜੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ, ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਸੁੰਨ ਝੋਨੇ ਵਾਲਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਹੇ ਮਿਹਰਬਾਨ, ਇਹ ਥਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ?’’ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਦੇ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸਨ। ਇੱਥੇ, ਬਹੁਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀ ਅਹਲਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਗੌਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅਹਲਿਆ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਜੋ ਲੋਕ ਮਿਲਾਪ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।’’ ਅਹਲਿਆ ਨੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ, ਉਹ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨ ਗਈ। ਜਦ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਫੌਰਨ ਚਲਾ ਜਾ।’’ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੀਂ।’’ ਇੰਦ੍ਰ ਹੱਸ ਕੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਝੋਨੇ ਤੋਂ ਤੁਰ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ, ਹੁਣ ਗੌਤਮ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਜਲਦੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਗੌਤਮ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਮਿੱਧ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੰਦ੍ਰ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਗੌਤਮ ਨੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਫਲਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ।’’ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਰੰਤ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅੰਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਰਹੀਂ, ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰੇਂ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇਂ, ਤਪ ਨਾਲ ਸੜਦੀਆਂ ਰਹੀਂ, ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਟਾਈ ਰਹੀਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰਹੀਂ, ਤੇ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸੀਂ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੌਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।