ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਤਪੋਵਨ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਉੱਥੇ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਮਾਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਆਖਰਕਾਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਓਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਰਾਮ ਜੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਂਦਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਵਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਥੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ, ਜੋ ਤਪस्या ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਇਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੇਮਚੰਦਰ; ਹੇਮਚੰਦਰ ਤੋਂ ਸੁਚੰਦਰ, ਜੋ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੁਚੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਧੂਮਰਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਸ੍ਰੰਜਯਾ। ਸ੍ਰੰਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਹਦੇਵ ਸੀ; ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਦੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ; ਸੋਮਦੱਤਾ ਤੋਂ ਕਾਕੁਤਸਥ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੈਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ। ਇਥੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬਿਤਾਵਾਂਗੇ; ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੀ, ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਖੈਰ-ਮੰਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ—"ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗ ਮਿਲਿਆ।" ਹੁਣ, ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਦੀ ਖੈਰ-ਮੰਗੀ ਹੋਈ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—"ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਮਾਨਿੰਦ?" "ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗੀ, ਹਥਿਆਰ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਉੱਚੀ ਕਦ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੋਹਣੇ।" "ਇਹ ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਆਏ ਅਮਰਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਿੰਦ ਇੱਥੇ ਕੇਸੇ ਆਏ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ?" "ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਾਨਿੰਦ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ, ਕਦ-ਕਾਠ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ।" "ਇਹ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਇਤਨਾ ਔਖਾ ਰਸਤਾ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ? ਮੈਂ ਸਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ। ਰਾਜਾ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚ ਆਤithya ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਰਾਤ ਉੱਥੇ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—"ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!"—ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ, ਸੁਨਸਾਨ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—"ਹੇ ਮਹਾਨ, ਇਹ ਥਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪਸੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹੈ?" ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਚਨ-ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—"ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਥਾਂ ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ।" "ਇਹ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਆਦਰਯੋਗ।" "ਇੱਥੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ।" "ਇਕ ਦਿਨ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—'ਜੋ ਸੰਯੋਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਸੰਯੋਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'" "ਅਹਲਿਆ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਤਿ ਬਹੁਤ ਥੋੜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਲਈ ਰਾਜੀ ਹੋ ਗਈ।" "ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—'ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਹੁਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ।' 'ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।' ਇੰਦ੍ਰ, ਹੱਸ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—'ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਯੋਗ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਝੋਪੜੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।" "ਤਦ, ਗੌਤਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰ ਚਲ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਲਿਆ।" "ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਲਈ ਭੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ, ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਉੱਥੇ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨਦਾਰੀ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਗੌਤਮ-ਅਹਲਿਆ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਖੜੀ ਹੈ।