ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪस्वਿਨੀ ਦੀਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਦੂਜਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਤੀਜਾ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯਵਾਯੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ, “ਚਾਰ ਹੋਰ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣਗੇ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਕਦੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।” ਇੰਦਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੰਦਰ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮੂਤਾਬਕ ਘੁੰਮਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਥਾਂ, ਰਾਮਾ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਮਹਿੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਥੇ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦੀਤੀ ਨੇ ਵੱਸਿਆ, ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸਨੇ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਹੇਮਚੰਦਰਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੇਮਚੰਦਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸੁਚੰਦਰਾ ਸੀ। ਸੁਚੰਦਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਧੂਮਰਾਸ਼ਵਾ ਸੀ, ਤੇ ਧੂਮਰਾਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸ੍ਰਿਞਜਯਾ ਸੀ। ਸ੍ਰਿਞਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸਾਹਦੇਵਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਹਦੇਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵਾ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾਸ਼ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਸੋਮਦੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਮਦੱਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤ ਕਾਕੁਤਸਥਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੈਯ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਧਰਮਕ ਰਾਜੇ ਹਨ। ਇਥੇ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ; ਸਵੇਰੇ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਜਨਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੀ। ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆਇਆ; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਜਨ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਆਗਵਾਨ ਕਰੀ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਧਨਵੰਤ ਤੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪੈਰ ਰੱਖੇ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਧ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਹੁਣ, ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਦੋ ਜਵਾਨ ਕੌਣ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬਬਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ, ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਪੈਦਲ ਆਏ ਹਨ? ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸੁਮਤੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਿਆ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਸਿੱਧਾਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੁਮਤੀ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੋ ਰਘੁਕੁਲ ਪੁੱਤ, ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਜਨਕ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਵਧੀਆ, ਵਧੀਆ!” ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ, ਸੁੰਞਾ, ਪਰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ?” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆਦਰਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।" ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਗੌਤਮ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸੀ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਸਮ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਅਹਲਿਆ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਤਿ ਥੋੜੀ ਸਲਾਹ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਵਜੋਂ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ। ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਚਲਾ ਜਾ, ਹੇ ਮਾਸਟਰ।” “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਗੌਤਮ ਤੋਂ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਬਚਾਏ ਜਾਈਏ।” ਇੰਦਰ ਹੱਸ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ... ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਪ, ਸ਼ਾਪ, ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ।