ਜਨਕਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ, ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਰਨਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵਿਖੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਕਾਂਗ ਨੇ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਚੋਟ ਮਾਰੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਹੀ ਪੰਛੀ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਕਾਂਗ ਬੜੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਾਂਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਸ ਦੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰੀ ਗਈ ਹੈ? ਕੌਣ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ?' ਤੁਸੀਂ ਚੌਂਕ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਕਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਨਖ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਾਂਗ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਕਾਂਗ ਵਿਰੁੱਧ ਕਠੋਰ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੂੰਝ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਰਬਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਦਰਬਾ ਅੰਤਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਦਰਬਾ ਕਾਂਗ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਰਬਾ ਕਾਂਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗ ਗਿਆ। ਡਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦਾ ਫਿਰਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਸਤਰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕਾਂਗ ਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ, ਰਾਮ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਨਕਨੰਦਨੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ? ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਕੋਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇ। "ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹਨ, ਸਮਰਥ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿੱਤ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦੋਵੇਂ ਯੋਧੇ ਸਮਰਥ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਧਰਮਮਈ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ?" ਇਸ 'ਤੇ ਮੈਂ, ਹਨੂਮਾਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ—ਰਾਮਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਮਾ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਰਾਘਵ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇਵੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਐਸਾ ਦੇਵੋ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਚੋਟੀ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿਚੋਂ ਮੋਤੀ ਜੜਿਆ ਗਹਿਣਾ ਕੱਢਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰਤਨ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਰਤਨ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਉਤਾਵਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਨਾਰੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਰੋਣ ਲੱਗੀ, ਉਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ, ਗਲਾ ਰੁੱਝ ਗਿਆ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਉਤਾਵਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰ, ਤੂੰ ਬੜਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਰਾਮਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ।" ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਰੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਲਦੀ ਕਰ!" "ਅੱਜ ਹੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਘਵ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਵਾਂਗਾ—ਤੇਰਾ ਪਤੀ, ਹੇ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ।" ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ, ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ।" "ਤੂੰ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। "ਹਨੂਮਾਨ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਖੇਰੀ ਰਾਮਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਉਸਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਆਸ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰਾਮਾ ਲਈ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੇਰਦੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਖੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।