ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦਧਿਮੁਖ਼ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਨਾਂ ਤਾਂ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ, ਨਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਂ ਵਾਲੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਧੂਵਨ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਬਨਰਾਂ ਨੇ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਮੇਰੀ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਬਚੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਮਨਮੁਤਾਬ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਨ ਤੋਂ ਭੱਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਬਨਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਨੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਮੱਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਨਮੁਤਾਬ ਖਿੱਚਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ, ਸਵਾਮੀ, ਮੌਜੂਦ ਹੋ, ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਮਧੂਵਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਦਧਿਮੁਖ਼ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵੈਰੀ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਬਨਰ, ਜੰਗਲ-ਰੱਖਵਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਬਨਰ ਦਧਿਮੁਖ਼ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਧੂਵਨ ਦਾ ਸ਼ਹਦ ਅੰਗਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਨਰਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਜਦ ਉਹ ਬਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦਧਿਮੁਖ਼ ਦੀ ਵੀ ਉਣੇਖ਼ੀ ਹੋਈ।" "ਇਹ ਦਧਿਮੁਖ਼ ਮਧੂਵਨ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਸਾਡੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ; ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।" "ਜਿੱਥੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਨੇਤਾਵਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅੰਗਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਸਚਲਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ।" "ਹਨੂਮਾਨ ਹੀ ਉੱਥੇ ਮੁਖੀ ਸੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਧੂਵਨ ਅੰਗਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਆਏ, ਉਹ ਬਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਧੂਵਨ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਟੁੱਟ ਸੀ—ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਸਾਰਾ ਬਨ ਉਲੰਘਿਆ ਅਤੇ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਦਧਿਮੁਖ਼, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਮਹਾਬਲੀ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਸਚਮੁਚ ਵੇਖੋ: ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਬਨਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸ਼ਹਦ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਨਰ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬਨ ਉਲੰਘ ਨਾ ਕਰਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿਆਯਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਘਵ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਰਾਮਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਵੀ; ਦਧਿਮੁਖ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਜੰਗਲ-ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਨੇ ਬਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ।" "ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਸਹਿਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾ, ਮਧੂਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬਨਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ।" "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟਾਹਣੀ-ਵਾਸੀ ਬਨਰ, ਜੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਰਾਘਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੁੱਛਾਂ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸੁਣਾਂ।" ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਬਨਰਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ। ਚੌਂਸਠਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੁਣੋ। ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਦਧਿਮੁਖ਼ ਬਨਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਬਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਧੂਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਮਧੂਵਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬਨਰ-ਮੁਖੀ, ਮਸਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰੇ, ਸ਼ਹਦ-ਪਾਣੀ ਮੂਤਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਮਿਲਨਸਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।" "ਤੁਸੀਂ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਥੱਕੇ ਹੋ—ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਦ ਖਾਓ; ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ, ਮਹਾਬਲੀ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਗੁੱਸਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮੂਰਖਤਾ ਤੋਂ ਸੀ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਬਨਰ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਸੁਗਰੀਵ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਮਾ ਹਨ, ਬਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਮਾ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਹੋਰ ਜੰਗਲ-ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ।