ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਹਜ਼ਾਰ ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਦਧਿਮੁਖ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਨਰ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦਧਿਮੁਖ ਨੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਤਰ ਕੇ, ਵਨ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਦਧਿਮੁਖ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਮੱਥਾ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਉਠੋ, ਉਠੋ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਿਆ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਸੱਚ ਬੋਲ ਤੇ ਦੱਸ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ?" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਪੂਰੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਡਰ-ਝਿਜਕ ਦੱਸ। ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਰੋਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਧਿਮੁਖ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਨਾ ਤਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਨਾ ਤੁਹਾਡੀ, ਨਾ ਵਾਲੀ ਦੀ, ਮਧੁਵਨ ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਸੀ; ਹੁਣ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਨ-ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਵੀ ਉਣਡੇਖੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ-ਮਧੂ ਫੈਂਕਦੇ, ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ; ਜਦੋਂ ਰੋਕਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।" "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਮਾਰਿਆ। ਕੁਝ ਨੂੰ ਮੋਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਖਿੱਚਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤੂੰ, ਰਾਜਾ, ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਮਧੁਵਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਦਧਿਮੁਖ ਜਦ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੁਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਵਨ-ਰਖਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈ? ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀਆਂ?" ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦਧਿਮੁਖ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਾਨਰਾਂ, ਅੰਗਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਮਧੁਵਨ ਦਾ ਮਧੂ ਪੀ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਹੱਦ-ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਜਦ ਉਹ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਦਧਿਮੁਖ ਦੀ ਵੀ ਉਣਡੇਖੀ ਹੋਈ।" "ਇਹ ਵਾਨਰ, ਦਧਿਮੁਖ, ਸਾਡੀ ਵੱਲੋਂ ਮਧੁਵਨ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਹਨੂਮਾਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ 'ਚ ਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਜਾਮਬਵਾਨ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਅੰਗਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਿਰਧਾਰਤਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ।" "ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਥੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਗਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੇ ਮਧੁਵਨ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ, ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਧੁਵਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਮਜ਼ਾ ਲਿਆ; ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦਧਿਮੁਖ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦੱਸਣ। ਇਹ ਵਾਨਰ ਦਧਿਮੁਖ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾ ਬਾਹੁ ਸੌਮੀਤ੍ਰ, ਸੱਚ ਵੇਖ: ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮਧੂ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਧੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਦਿਵਯ ਬਾਗ ਦੀ ਉਣਡੇਖੀ ਨਾ ਕਰਦੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ, ਤੇ ਦਧਿਮੁਖ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਫਿਰ ਦਧਿਮੁਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਣਡੇਖੀ ਸਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹਨ। ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾ, ਮਧੁਵਨ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ, ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਭੇਜ।" "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਗਰਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਦੋ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਪੁੱਛਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਂ।" ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਧਿਮੁਖ, ਵਾਨਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਘਵ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।