ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਾਨਰ, ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਮਧੁਵਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਮਧੁਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਾਗ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਥਿਲੀ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਦ ਪੀਤਾ ਤੇ ਰਸਦਾਰ ਫਲ ਖਾਧੇ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉੱਥੇ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਘੜੇ ਫੜ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸ਼ਹਦ ਪੀ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਕੁਝ ਖਾ ਰਹੇ ਸੀ; ਕੁਝ ਵਾਨਰ, ਸ਼ਹਦ ਪੀ ਕੇ, ਛੱਤੀਆਂ ਉੱਡਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸੀ; ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸ ਗਏ। ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਤੇ ਫੈਲਾਏ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਲੇਟ ਗਏ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉੱਡਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਹੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ; ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਸ਼ਹਦ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਸੋ ਗਏ; ਕੁਝ, ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ, ਹੱਸ ਰਹੇ ਸੀ, ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸੀ, ਹੋਰ ਜਾਗ ਰਹੇ ਸੀ; ਜਿਹੜੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ਹਦ-ਬਾਗ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਦਧਿਮੁਖ ਦੇ ਸੇਵਕ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਭੜਕੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਉਹ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਦਧਿਮੁਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਮਧੁਵਨ ਨੂੰ ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ, ਜਬਰ ਨਾਲ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।" ਦਧਿਮੁਖ, ਜੋ ਮਧੁਵਨ ਦਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। "ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਜਾਵਾਂ! ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਵਧੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਰੋਕਾਂਗੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ਹਦ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।" ਦਧਿਮੁਖ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਵਾਨਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਮਧੁਵਨ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਦਧਿਮੁਖ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਦਰਖ਼ਤ ਫੜ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲ ਪਏ। ਉਹ ਵਾਨਰ, ਪੱਥਰ, ਦਰਖ਼ਤ ਅਤੇ ਪੱਥਰ-ਟੁਕੜੇ ਫੜ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਵਾਨਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਹੋਠ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਧਮਕੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸੀ। ਦਧਿਮੁਖ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਅੰਗਦ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਦਰਖ਼ਤ ਫੜੇ ਹੋਏ ਦਧਿਮੁਖ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਕੋਈ ਰਹਿਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ "ਇਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਹੈ," ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਬਰ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਧਿਮੁਖ ਦੇ ਹੱਥ, ਤੰਗ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਾਨਰ ਸਾਈਡ ਤੇ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਜਾਵਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ, ਚੌੜੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਵਾਨਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਅਸੀਂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਸਾਰੀ ਗਲਤ ਕੰਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੇ; ਜਦ ਉਹ, ਜੋ ਅਸਹਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇਗਾ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਮਧੁਵਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕ੍ਰੋਧ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ-ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਦਧਿਮੁਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਚਲ ਪਿਆ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਹਜ਼ਾਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਨਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਤਰਿਆ, ਜੋ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਹੀਰੋ ਦਧਿਮੁਖ, ਜੰਗਲ-ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਖੀ ਚਿਹਰਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਰੇਸਠਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਚਿੰਤਿਤ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ: "ਉੱਠੋ, ਉੱਠੋ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੋਇਆ? ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਸਚ ਬੋਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦੱਸ।" "ਸਪਸ਼ਟ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲਾਵੇ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਵਾਨਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਲੋਂ ਆਸਵਾਸਨ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਦਧਿਮੁਖ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ: "ਰਾਜਾ, ਨਾ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਨਾ ਤੁਹਾਡੀ, ਨਾ ਵਾਲੀ ਦੀ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਧੁਵਨ ਉਜਾੜੀ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਹੁਣ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਏ।