ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਦਿਤੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਪਲਵ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ, ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ, ਫਲ, ਜੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇੰਦ੍ਰ ਦਿਤੀ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸ ਸਾਲ ਹੀ ਬਚੇ ਸਨ, ਤਦ ਦਿਤੀ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: “ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸਿਰਫ ਦੱਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਣਾਂਗੀ, ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਰ ਦਿਤੀ ਸੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਿਤੀ, ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਹੋਈ, ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਸੁੱਤ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਿਤੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਹਨ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਹੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਅੰਦਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਤੁੱਲ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸੌ ਨੋਕ ਵਾਲੀ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਭ ਮਿੱਠਾ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਦਿਤੀ ਜਾਗ ਪਈ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਨਾ ਰੋ, ਨਾ ਰੋ," ਪਰ ਉਹ ਰੋਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਾ ਮਾਰ, ਨਾ ਮਾਰ,” ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੰਦ੍ਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਫੜ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵੱਲ ਸੁੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਲਾਭ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਘਾਤਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ।” ਹੁਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸਤਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਜਦੋਂ ਦਿਤੀ ਦਾ ਗਰਭ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਜੇਯ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੀ: “ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗਰਭ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰੇਂ: ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਗ ਸੱਤ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਣ। ਇਹ ਸੱਤ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ, ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ। ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਾ ਇੰਦ੍ਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇਜੀ ਜੋ ਦਿਵ੍ਯਵਾਯੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਚਾਰੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ। ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਣੇ ਜਾਣ।" ਦਿਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਓਹੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਂਦਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਦਿਤੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਤੇ, ਹੇ ਪੁਰਖ ਸਿੰਘ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ਜ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਸੀ; ਉਸਨੇ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਬਲੀ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਸੀ, ਫਿਰ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੁਚੰਦ੍ਰ ਹੋਇਆ। ਸੁਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰਿਞ੍ਜਯਾ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰਿਞ੍ਜਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸਹਦੇਵ ਸੀ; ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਦਰਸ਼ੀਲ ਕੁਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੋਮਦੱਤ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਕੁਤਸਥ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਇਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਮਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੇ, ਵਿਰ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ। ਇਥੇ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ; ਕੱਲ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਪੁਰਖ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਜਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀਂ। ਸੁਮਤੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਸਾਕਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚਤ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੁਆਗਤ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਮুনি, ਜਿਸਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪਧਾਰੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” ਹੁਣ ਸੁਣ, ਹੇ ਰਾਮ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅੜਤਾਲੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ।