ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠੇ, ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਵਣ, ਜੋ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸਧਾਰਣ ਹੈ। ਸੋਚੋ, ਜਦ ਉਹ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਤਦ ਉਹਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਸੜ ਨਹੀਂ ਗਿਆ—ਇਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ ਸੀਤਾ, ਜਦ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵੀ ਉਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਜੋ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਾਂਬਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਜਦ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚੱਲੀਏ।" ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ ਸਮੇਤ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ, ਅਸਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਜਨੂਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਫ਼ਤਹਾ ਤੈਅ ਹੈ।" "ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਉਸਦੀ ਫੌਜ, ਨੇਤਾਵਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰ ਹਨ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਸਤਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਸਤਰ, ਪਵਨ ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਅਸਤਰ, ਇੰਦ੍ਰ-ਜੈਤਾ ਦੇ ਅਸਤਰ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੇਰਾ ਵੀਰਤਾ ਅਸੰਖ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਮੀਂਹ ਵਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਫਿਰ ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹਨ? ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣਾ ਕੰਢਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਦੀ ਫੌਜ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾ ਸਕਦੀ। ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਖਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੇਵਲ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੀਲ ਵਾਨਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?" "ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਜਾਂ ਪੰਛੀ—ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਦਾ ਜਾਂ ਦਵੀਵਿਦ ਵਿਰੁੱਧ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਹਨ; ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਆਪ ਲੰਕਾ ਉਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਜੀ ਜਿੱਤੂ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਜਿੱਤੂ ਹਨ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹਨ, ਵੀ ਜਿੱਤੂ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਨੂਮਾਨ ਹਾਂ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਦਾਸ; ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੀ ਕੂਕਰਮੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਖਸਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਚੰਨ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਲਗਦੀ ਸੀ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ।" "ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਨਕੀ, ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ 'ਚ ਅਟਲ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਭਾਗਣ ਵੈਦੇਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਪੌਲੋਮੀ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।" "ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਰ ਪਹਿਨੀ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਰਾਖਸਣੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਰਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਵਿਹਾਰ-ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਭਯਾਨਕ ਰਾਖਸਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ, ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ।" "ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਲੇਟੀ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਲੇ ਨਾਲ ਕਮਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਲੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਿਰਣ-ਆਖ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਦ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਦਾ ਆਚਰਣ ਸਦਾ ਉੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਪਤੀ-ਭਕਤੀ ਅਤੁੱਟ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਜੀ, ਹਾਲਾਤ ਕਰਕੇ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ; ਰਾਮ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਣਗੇ।" "ਉਹ ਸੁਕੰਨੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੋਟਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਪਤਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਉਂ ਸੀਤਾ ਜੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਬੈਠੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇਥੇ ਤੈਅ ਕਰ ਲਵੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਚਪਟਰ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਵੱਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਦਾ ਤੇ ਦਵੀਵਿਦ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਆਦਰ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ।" "ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਜੈਅਤਾ ਦਾ ਵਰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਰ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੰਕਾ, ਉਸਦੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਕੇਵਲ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।" "ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਜੇ ਮੈਂ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂ, ਤਾਂ ਲੰਕਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" "ਤੁਸੀਂ, ਜਿਹੜੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੰਕਾ ਸਾੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ 'ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਪਰ ਲਿਆ ਨਹੀਂ'—ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਕਿਉਂਕਿ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਚਾਹੇ ਛਲਾਂਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੌਰਯ, ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤੁਸੀਂ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਚਲੋ, ਲੰਕਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰੀਏ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਈਏ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰੀਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਚਲੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਅਟੁੱਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।