ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਜੀ ਅਣਜਲੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸੁਭ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੀ ਪੁੱਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁਪਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਮੇਰੀ ਆਸ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉੱਥੇ ਮੁੜ ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਹ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਿਸ 'ਤੇ ਵਾਯੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਰਾਘਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰੀਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨੱਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਰਾਘਵ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਲਗਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰੀਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਦਾ ਆਚਰਨ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਹੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਦ ਉਹ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਜਨਕਨੰਦਨੀ, ਜੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਜਾਮਬਵੰਤ ਆਦਿ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਕੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸ ਕੇ, ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੈਦੇਹੀ ਸਮੇਤ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੀਏ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਜਦ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਬੀਰ, ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵੋਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹਿਣਾ! ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ, ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ—ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਾਯੂ, ਜਲ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ; ਮੇਰਾ ਰੋਸ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਾਂ ਛੱਡੋ ਹੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਹਿਲ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਮਬਵੰਤ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕੇਵਲ ਵਾਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਨੀਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਵੀ ਟੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਾਂ ਛੱਡੋ ਹੀ। ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਸਰਪ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈੰਦ ਜਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਦਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹਨ; ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਰਾਜਪਥਾਂ 'ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ, ਮਹਾਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਜਿੱਤੂ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਦਾਸ, ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਿੰਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਹੇਠ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੁਖੀ ਬੈਠੀ ਸੀ—ਉਹ ਮੰਦਬੁਧਿ ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮਾਨੋ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਸੁੱਕੀ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਸੀ। ਵੈਦੇਹੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਰਾਵਣ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਸੀ। ਵੈਦੇਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੌਲੋਮੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ। ਇਕ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਰਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਨੰਦ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਜੂੜੀ ਵਾਲੀ, ਹਰੇਕ ਪਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਸੀ। ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ, ਸਰੀਰ ਪੀਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਾਨੋ ਪਾਲਾ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕਮਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ, ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਿਰਣ-ਨੈਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ; ਉਸਦਾ ਆਚਰਨ ਸਦਾ ਉਚਿਤ ਹੈ ਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਹਾਲਾਤ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ; ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ। ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਪਤਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੀ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਪਤਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ। ਹੁਣ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਆਓ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਰੀਏ।