ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਵਾਨਰ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ, ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਵਾਨਰ ਸਮਝੋ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਭਾ-ਪੂਰਕ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਨੇਹ ਤੇ ਉਚਿਤ ਲਾਭ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਕ ਰਾਖਸਸ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।' ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜ ਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਛੀਣ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੀਏ। ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਹਾਦਰ ਵਾਨਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਖਸ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਖਸ ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਮੇਰੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। 'ਹੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਵੀਰ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਅੱਡੋ; ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਰਾਹ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ।' 'ਦੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਰਾਜਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਦੂਤ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਜਾਣੋ।' 'ਜੇਕਰ ਦੂਤ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਕੇਵਲ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਅੱਜ ਸਾੜ ਦਿਓ!' ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਭੰਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਰੂਈ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਖਸਸ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ, ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਰਾਖਸਸ ਮੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਿਮਟਾ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨੈਸਰਗਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਪੂੰਛ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਾੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਨਾ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਵੀ ਸਾੜ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ; ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਉੱਦਮ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, ਦੇਵਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਭ ਅੱਖਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੇ: 'ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਸਾੜੀ ਗਈ।' ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਈ। 'ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਸਾੜੀ ਗਈ'—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੀ ਗਈ, ਤਦ ਵੀ ਅੱਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਹੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਗਏ। ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁੜ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਮੁੜ ਕੁਝ ਖਤਰਾ ਆਇਆ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਾਹ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਪਵਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਲ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਫਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਲਵੋ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੰਜੀ ਸਰਗਾ। ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਅੱਗੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦਾ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਲਗਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਈ। ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੀਤਾ ਦਾ ਆਚਰਨ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ।