ਇਹ ਕਥਾ ਵਾਚਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਅਧਿਆਇ ਛਿਆਲੀ ਅਤੇ ਸਤਿਤਾਲੀ ਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਿਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਕੋਲ ਗਈ। ਦਿਤਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ ਕਿ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ।” ਦਿਤਿ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਾਰੀਚਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਉਸ ਦੁਖੀ ਦਿਤਿ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇਂਗੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇਗਾ ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।” ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਦਿਤਿ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਫੇਰਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੀ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਤਿ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਪਲਵ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਦਿਤਿ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਪਲੱਬਧ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਤਾਂ ਦਿਤਿ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੋਣਹਾਰ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਦਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ। ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮੈਂ ਜੰਮਾਂਗੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀ ਲਏਗਾ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਤੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਤਾ ਸੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਿਤਿ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਹ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਹੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ’ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਗਰਭ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਭ ਸੁਰੀਲੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦਿਤਿ ਜਾਗ ਪਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਰੋ ਨਾ, ਰੋ ਨਾ,” ਪਰ ਉਹ ਰੋਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਦਿਤਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਰ ਨਾ, ਮਾਰ ਨਾ,” ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦਿਤਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਸਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਰ ਰੱਖ ਲਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਗਰਭ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ’ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਦਿਤਿ ਨੇ ਹੌਲੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਲਈ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰ। ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਗ ਸੱਤ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਣ। ਇਹ ਸੱਤ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ, ਤੇ ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ। ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਦੂਜਾ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਿਵ੍ਯਵਾਯੂ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ। ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਰੁਤ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਮਾਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਮਹਿੰਦਰ ਵਲੋਂ ਵੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਯੋਗ ਦਿਤਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨੇ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਸਾਈ। ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਨ ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ, ਹੇਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਚੰਦ੍ਰ। ਸੁਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਧੂਮਰਾਸ਼੍ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸ੍ਰੰਜਯ। ਸ੍ਰੰਜਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਹਦੇਵ ਸੀ। ਸਹਦੇਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਕੁਸ਼ਾਸ਼੍ਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਿਤਿ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।