ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਉਥੇ ਹੋਈਆਂ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰ 'ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਹਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਹਾਂ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਵਾਨਰ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਦੂਤ ਸਮਝੋ, ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਹਾ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਬੀਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੋਸਤੀ ਲਈ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, 'ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਚੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਦਦ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਕਰ।'" "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜ ਵਾਲੀ ਨੇ ਛੀਨ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਵਿਚ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੀਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਸਿਤਾ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਕੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਬੀਰ ਤੇਰੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਮੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, 'ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਅੜ ਨਾ ਜਾ। ਰਾਜ ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਰਸਤਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।'" "ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, 'ਦੂਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਰਾਜ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਦੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜੋ ਸਿੱਖਣਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿੱਖੋ। ਜੇਕਰ ਦੂਤ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ ਅੰਗ-ਭੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ।'" "ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਅੱਜ ਸਾੜ ਦਿਉ!' ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਕਣਕ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।" "ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਫਾਟਕ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" "ਮੇਰੀ ਸੜਦੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ, ਫਾਟਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਿਤਾ ਮਾਤਾ ਵੀ ਸਾੜ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਕਾ ਦਾ ਕੋਈ ਕੋਨਾ ਅਣਸੁੱਟਿਆ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਪੂਰੀ ਨਗਰੀ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਈ।" "ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਜਦ ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਿਤਾ ਮਾਤਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾੜ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਦੁੱਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਸੀ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਵਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।" "ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਸਿਤਾ ਨਹੀਂ ਸਾੜੀ ਗਈ।' ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਸੁਨੇਹਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿਤਾ ਜੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।" "ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਅੱਗ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਚਲਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਅਤੇ ਅਣਮਿੱਟ ਲੱਛਣ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਕਰ ਗਏ।" "ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਵੈਦੇਹੀ (ਸਿਤਾ ਮਾਤਾ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ।" "ਫਿਰ, ਜਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਾ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪਕੜ ਲਿਆ।" "ਫਿਰ, ਹਵਾ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।" "ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵੀ ਪੂਰੇ ਹੋਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਤਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।