ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਕੇ ਖੜਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ ਹਨੁਮਾਨ ਹਾਂ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਵਾਨਰ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੇ ਵਾਨਰ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹ ਹੁਕਮ ਵੀ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਲਿਆ ਹਾਂ; ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਿੱਤਕਾਰ ਤੇ ਉਚਿਤ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਘਵ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ‘ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਦਦ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕਰ।’ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਾਜ ਵਾਲੀ ਨੇ ਛੀਨ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਰੱਖ ਕੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਫਰਜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੀਏ; ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰ ਤੇਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਅਣਚਾਹੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਮੇਰੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਵਣ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। "ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਅੜ ਨਾ ਰਹਿ; ਰਾਜਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਹ ਤੇ ਤੂੰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੂਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ। ਦੂਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੂਤ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਅਪਮਾਨ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਮੌਤ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਅੱਜ ਸਾੜ ਦਿਓ!" ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਭੰਗ ਦੀ ਰੱਸੀਆਂ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ, ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਅੱਗ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੋਂ ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨੈਸਰਗਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਪੂੰਛ ਨਾਲ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਸੀਤਾ ਜੀ ਵੀ ਖੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਾਂ ਅਣਸਾੜੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ; ਪੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਖ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, "ਲੰਕਾ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਵੀ ਸਾੜ ਗਈ ਹੋਣਗੀਆਂ; ਹੁਣ ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇਵਦੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਲਮਈਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਸਨ, "ਸੀਤਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ," ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਾਨਣ ਆ ਗਿਆ। "ਸੀਤਾ ਜੀ ਸਾੜੀਆਂ ਨਹੀਂ," ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ 'ਤੇ ਅੱਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਵਹੀ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਵੱਡੇ ਮੰਗਲਕਾਰਕ ਸੰਕੇਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਫੇਰ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ ਜੀ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਦੁਬਾਰਾ ਖਤਰਾ ਵੇਖਿਆ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਰਾਹ ਪਕੜਿਆ। ਫਿਰ, ਪਵਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਘਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰ ਆਇਆ; ਹੁਣ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨੰਜਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ, ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਬਾਰਾ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।