ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕੰਢਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਗਹਿਰੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬਾਗ-ਘਰ ’ਤੇ ਪਈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਕੰਧ ਨੂੰ ਫਲਾਂਗ ਕੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਕੇਲਾ-ਬਾਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ, ਚਿਹਰਾ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣੀਆਂ ਵਿਚ ਟਾਈਗਰਣਾਂ ਹੋਣ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਧਮਕਾਉਂਦੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਗੁੱਛੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੀ, ਮਨ ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਆਉਣ ਤੇ ਕਮਲ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਿਰਣ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਐਸਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਲ ਵੱਲੋਂ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਤੇ ਪਾਇਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸ਼ਕਲ ਲੁਕਾ ਲਈ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਘਣੀ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਆਪ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ, "ਜੇ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਲਹੂ ਪੀ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਬੋਲ ਬੋਲੀ, "ਹੇ ਨੀਚ ਰਾਕਸ਼ਸ! ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰਵਧੂ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ।" "ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਅਸ਼ਲੀਲ ਬੋਲ ਕਹਿਣ ਤੇ ਜੀਭ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗ ਪਈ? ਤੇਰੀ ਕੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਆਇਆ?" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਚੁਰਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਾ ਤੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਉਸ ਦਾ ਦਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।" "ਰਾਘਵ ਅਜੈ, ਸੱਚੇ, ਵੀਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।" ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਦਸਾਨਨ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕੜੇ ਬੋਲ ਆਖੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਸੱਜਾ ਮੁੱਕਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਚੀਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੰਦੋਦਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉੱਠੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਤੈਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ? ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣ, ਜਾਨਕੀ ਮੈਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਨਹੀਂ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੇਵੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕੀ ਕੰਮ?" ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਤੇ ਕੜੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਵਰਗਾ ਅਹਮ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਉਸ ਲਈ ਅਰਥਹੀਣ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਖਾਲੀ ਧਮਕੀਆਂ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਰਾਵਣ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਕੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸੌ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਸੌ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਕਲਿਆਣਚਿੰਤਕ ਸੀਤਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਉੱਠੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾ ਲਵੋ, ਨਾ ਕਿ ਇਹ ਕਾਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ।" "ਇਹ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪੁੱਤਰਵਧੂ, ਬੜੀ ਧਰਮਣੀ ਹੈ—ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ, ਰੋਮਾਂ-ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ।" "ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੈ—ਆਓ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲਵੀਂ।" "ਆਓ, ਵੈਦੇਹੀ ਕੋਲ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀਏ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਐਸਾ ਸੁਪਨਾ ਕਿਸੇ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—" "ਉਹ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੁਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੈਥਿਲੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਿਵੇਂਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਲਾਜਵਤੀ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੀ।" ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਐਸੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਕਿ ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂ।