ਸੁਣੋ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਮ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਨਿਕਲੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰੂਪਵਾਨ ਸਿੱਠੀ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਕਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸੀ। ਪਰ, ਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਾਰੁਣ ਦੇਵੀ—ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਵਾਰੁਣੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਉਭਰੀ। ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਵਾਰੁਣੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ, ਪਰ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕ ਸਨ—ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੁਰ ਤੇ ਅਦਿਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤੇ ਵਾਰੁਣੀ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਨਾਮਕ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਵੀ ਉਭਰੇ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ, ਰਾਮ ਜੀ, ਵੱਡੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਹੋਈ। ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ, ਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੋਹਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕੋਲ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਉੱਤਮ ਯੁੱਧ ਵਿਚ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਿਤੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਮੈਂ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇ।’’ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦਿਤੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੁਸ਼ਪਲਵ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਗਈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਦਿਤੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ, ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ, ਫਲ, ਮੂਲ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦਾ। ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਬਚੇ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਬਸ ਦਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਤਾ ਹੈ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਿਤੀ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸੁੱਤ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਵਜਰ ਨਾਲ ਗਰਭ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਭ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦਿਤੀ ਜਾਗ ਪਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ,’’ ਪਰ ਰੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਦਿਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰ, ਨਾ ਮਾਰ,’’ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਗਰਭ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਵਧੀ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ।’’ ਦਿਤੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਦੇ ਸੱਤ ਭਾਗ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਜੈਯ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਮੇਰੀ ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਲਈ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕਰ। ਇਹ ਸੱਤ ਭਾਗ ਸੱਤੋ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਬਣ ਜਾਣ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਦੇ ਵੰਡੇ ਜਾਣ, ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ।