ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਉੱਚਕੁਲ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਜਾਂਬਵਾਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਿਆ? ਉਥੇ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਰਾਵਣ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ। ਮਾਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ? ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣ ਲਵਾਂਗੇ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਸੋਚਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਜਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਥੇ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸ।” ਜਾਂਬਵਾਨ ਦੀ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਨੀਤ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਾਂ ਪਹਾੜ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਪੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਿਆ, ‘ਮੈਂ ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪਏਗੀ।’ ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨੀਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ‘ਪੁੱਤਰ’ ਆਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਭਰਾ ਹਾਂ, ਪਵਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ। ਮੈਨੂੰ ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਰ ਪੈਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦਰ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ—ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਵਨ ਦੇਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।’ ਮੈਨਾਕ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨੀਤ ਪੱਕੀ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ ਮੈਨਾਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਪਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੇਵੀ ਸੁਰਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।’ ਸੁਰਸਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੰਗ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ‘ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਵਣ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ ਜਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੈਥਲੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾਂ, ਫਿਰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋ, ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਮੁੜ ਨਿਕਲ ਆਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਸੱਚਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਰਸਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਆਖੀ, ‘ਇਸ ਤੋਂ ਆਗੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਰ ਹੈ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਸ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚੌੜਾਈ ਅੱਧੀ ਕਰ ਲਈ, ਤੇ ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਖੋਲ੍ਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਗਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਕੋਲ ਲਿਆ।’ ‘ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਹੇ ਬਾਹੁਬਲੀ ਵਾਨਰ, ਮੈਂ ਤੂੰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।’ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ‘ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!’ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਪਰਛਾਂਵੀਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਫੜ ਲਈ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਚਾਲ ਰੁਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ‘ਇਹ ਕੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ ਹੈ? ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਰਸਤਾ ਰੁਕ ਗਿਆ।’ ਜਦ ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੇਠਾਂ ਪਈ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹੱਸ ਪਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਰੜੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ: ‘ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ? ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਲਈ ਭੋਜਨ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਲੰਮੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾ।’ ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ।’ ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਵਧਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਸੀ।