ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਟਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਾਲੀਆਂ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚਮਕਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲਹਿਰਾਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨਪੁਤਰ ਹਨ, ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਤੂਫਾਨ ਵਾਂਗ ਗੱਜੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਹਾਦੁਰ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰੇ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪਰ ਕੱਟਿਆ ਪਹਾੜ ਥੱਲੇ ਆਵੇ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਵਾਨਰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਪਵਨਪੁਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਅਰਪਣਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕੁਝ ਉਲ੍ਹਾਸ ਵਿੱਚ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਲੈ ਆਏ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਜਾਮਵੰਤ ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਾਮਵੰਤ ਤੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ—"ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ ਹਨ।" ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ, ਬੈਠ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਜਨਕਨੰਦਿਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।" ਉਹ ਦਰਾਵਣੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਕ ਜੂੜੀ ਵਾਲੇ ਕੇਸ, ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮੈਲੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਤੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਨੇਹਾ "ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ"—ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਣ ਲੱਗ ਪਏ—ਕੁਝ ਨੇ ਸਿੱਟੀਆਂ ਮਾਰੀ, ਕੁਝ ਨੇ ਗੱਜ ਕੇ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ, ਵਕਰੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਡ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹਾ, "ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘ ਕੇ ਆਇਆ—ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਗੇ। ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ, ਤੇਰਾ ਬਲ, ਤੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।" ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਨ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਹੁਣ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਵਿਛੋਹ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।" ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਅੰਗਦ, ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਜਾਮਵੰਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਰਾਵਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਸਾਰੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਅੰਗਦ, ਬਹੁਤ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਅੰਗਦ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਅੱਗੇ, ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ? ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸੋਚ ਸਕੀਏ।" "ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਉੱਥੇ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।" ਜਾਮਵੰਤ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ: "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਂ ਮਹਿੰਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰੀ, ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਡਰਾਵਣੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ, ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆ ਖਲੋਤੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟ ਸਮਝਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।' ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ...