ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਕੁੰਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਤੇ ਦਰਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਲਾਸ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਦੇ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਚੀਰ ਗਏ ਤੇ ਚੂਰਨ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੱਖਣੀ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਪ ਸਨ। ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੱਬ ਗਿਆ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਚੋਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਚੋਟੀਆਂ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਅਤਿ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਰਜਾ ਭਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਪਹਾੜ ਦੱਬਣ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਗੂੰਜ ਉਠੇ। ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ, ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਖੁੰਝੇ ਹੋਏ, ਅਚਾਨਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਡ ਪਈਆਂ। ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੱਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਪਕਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਸਨ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਦੱਬਣ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਏ। ਕਿੰਨਰ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੱਬ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖ ਗਿਆ। ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਉਹ ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਲਲਾਸ ਭਰਿਆ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਅਗਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾਈ, ਉਹ ਪੰਖੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਗਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਕੁਮੁਦਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਜਲ-ਕੁਮੁਦ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇ ਸ਼ੈਵਾਲ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ, ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਗਰਮੱਛ ਵਾਂਗ, ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂ ਵਾਂਗ ਤੇ ਸਵਾਤੀ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ। ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਦਨੀ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਗਲਣ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਂਗ, ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਬੇਅੰਤ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿੱਕਾ, ਲਾਲ, ਨੀਲਾ, ਤੇ ਗੂੜ੍ਹਾ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਹਰਾ ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ, ਕਦੇ ਚਮਕਦੇ, ਕਦੇ ਓਝਲ ਹੁੰਦੇ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਅਕਰਤੀ ਦਿਸਦੀ, ਕਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ। ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਖਾਈ। ਉਹ ਘਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗਰਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਮਹਾਪੁਰਖ ਹਨੁਮਾਨ ਮੁੜ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸੁਨਾਭਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ। ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤੁ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ। ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ, ਜਦ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਹ ਘਣੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਤਾਵਲੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਹਿਲਾਈ। ਜਦ ਉਹ ਗਰੁੜ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਲਾ ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਮਹਾਂਬਲੀ ਵਾਨਰ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਗੂੜ੍ਹੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਗਰਜ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਗੜਗੜਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿਤਰ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਰਜ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ, ਜੋ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਜਾਮਵੰਤ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਲਲਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸੀ ਗਰਜ ਨਾ ਕਰਦੇ।” ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ رانਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਤੋਂ ਉੱਛਲ ਪਏ।