ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਦੌਰਾਨ ਹਾਲਾਹਲ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹਰਾ—ਮਹਾਦੇਵ—ਨੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਾਹਲ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਥਣ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਮਥਣ ਲਈ ਰੋਡ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਧੁਸੂਦਨ—ਵਿਸ਼ਣੂ—ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੋ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਠਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਹਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲੇਟ ਗਏ, ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਪਹਾੜ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਫੜ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਮਥਣ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਥਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਧਰਮੀ ਪੁਰਸ਼, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ ਤੇ ਕਮੰਡਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਜਲ ਮਥਣ ਤੋਂ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸੱਠ ਕਰੋੜ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਕਣੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਵਾਰੁਣੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵਾਰੁਣੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਨੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੈਤਿਆ ਅਸੁਰ ਬਣ ਗਏ, ਤੇ ਅਦਿਤਿਆ ਦੇਵਤੇ ਬਣ ਗਏ; ਵਾਰੁਣੀ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ, ਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਵੱਡਾ ਕੁਲ-ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ; ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ; ਏਸ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਮੋਹਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਥਿਆ ਲਿਆ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਵੀਰੋ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦਿਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਮਾਰੀਚਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੰਬੀ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਵਾਂ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇ, ਹੇ ਸੁਆਮੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮਾਰੀਚਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਦੁਖੀ ਦਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ, ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਗਾ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗੀ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼, ਦਿਤੀ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਤੇ ਕੁਸ਼ਪਲਵ ਨਾਮਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਪਾਣੀ, ਫਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਲਿਸ਼ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਿਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਸ ਸਾਲ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਦਿਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਸ ਸਾਲ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਹੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।" "ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜਣਾਂਗੀ, ਜੋ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਬੇਨਤੀ ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦਿਤੀ, ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਹੋਈ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਸਨ, ਇੰਦ੍ਰ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।