ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਅਣਮੋਲ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਆਈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਖੁਸ਼ੀ ਚ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਉੱਥੋਂ ਵਗਦੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਗੰਭੀਰ ਧੁਨ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਧੁਨ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਾਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵਗਦੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਤੇ ਪੂਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਤਝੜ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ, ਅੰਨ੍ਹੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਹਿਲਣ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਹਿਲਾਉਂਦੀ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਰਾਗ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਫੁਫਕਾਰ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਹ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਕਿਲਿਆਂ ਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਛਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਖਣਿਜਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਸਨੂੰ ਭਰਦੇ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਜਦਕਿ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਬਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ, ਪੱਥਰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਰੇਤ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ, ਜਦ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ। ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਪ ਸਨ। ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਉਹ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੱਬ ਗਿਆ। ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧਸ ਗਿਆ, ਚੋਟੀਆਂ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਦਰੱਖਤ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਸਦੀ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਵੱਜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਅਸਮਾਨ ਚੀਰ ਗਈ। ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ, ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ, ਗਹਿਣੇ ਖੋਹ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਡ ਗਈਆਂ। ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੱਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਪਲਪਾਉਂਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨਾਂ ਦੱਬ ਕੇ ਤੜਫੜਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਕਿਨਰ, ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵੀ ਉਹ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਬਾਵ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਿਆਨਕ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਵਾਂ ਸੱਤਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ, ਉਹ ਪਰਵਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਗਿਆ, ਸੱਪਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚਮਕਦੇ ਹੰਸ, ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਸ਼ੈਵਾਲ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ। ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ, ਮੰਗਲ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਗਰਮੱਛ, ਏਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਵਾਤੀ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਖੇਡਦੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਪਾਣੀ ਚੰਦਨੀ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਚੰਦ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਅੰਤਹੀਨ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਪੀਲੇ, ਲਾਲ, ਨੀਲੇ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇ ਹਰੇ-ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਦਿਸਦੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ, ਕਈ ਵਾਰ ਨਿਕਲਦਾ, ਕਦੇ ਚਮਕਦਾ, ਕਦੇ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਚੰਦ ਵਾਂਗ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਦੇਹ ਕਦੇ ਦਿਸਦੀ, ਕਦੇ ਓਝਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚਮਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਮਹਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਉੱਚਾਰਿਆ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਬਲੀ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਡਾੱਲਿਆ, ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਵਤ 'ਸੁਨਭ' ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤੁ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਕੁਝ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆ ਕੇ ਪਰਵਤ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ। ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਜਦ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੇ ਦੱਸਾਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।