ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਰਾਮਾ ਦੀ ਮਧੁਰ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੂੰਦ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਪਲ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਚੰਗੇ ਸ਼ਕੁਨ, ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ—ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨਚਾਹਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖ ਲਿਆ—ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਪਣਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਿੰਸ਼ਪਾ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” ਸੀਤਾ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਜਦ ਉਹ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਰਹੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ; ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਲੁਕ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰੋ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਜਾਣਾ।” “ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਇਤਨੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਹਾਜਰ ਹੋਣਾ, ਵਾਨਰ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਇਸ ਅਥਾਹ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੂੰ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ, ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੁੜ ਆਵੇਂ। ਤੇਰਾ ਅਣਹੋਣਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਗਮਗੀਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰਾ ਦੁਖ ਦੇਵੇਗਾ।” “ਹੇ ਵੀਰ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕ ਹੈ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲੂਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਣਗੇ? ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਨਰ-ਭਾਲੂਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਦੋ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਇਤਨਾ ਔਖਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਣਗੇ? ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਗਰੁੜ, ਤੂੰ, ਜਾਂ ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ।” “ਹੁਣ, ਜਦ ਇਹਨਾ ਕੰਮ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਔਖਾ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਰਾਹ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ; ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇਰੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ, ਯੋਧਾ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।” ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰਯੋਗ ਅਤੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ—ਵਿਰੋਧੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ—ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰ-ਭਾਲੂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਧਰਮਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ।” “ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਰਾਮਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਕੱਠੇ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਵੱਜਣਗੇ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੋਗੀ।” “ਜਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਰਾਮਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਿਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਵਾਨਰ-ਭਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਆਵੇਗਾ; ਜੋ ਤੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਸ ਦੇ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੁਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹਲਚਲ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਨੀਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬੱਦਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਰਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਹੋਣ, ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਖਣਿਜ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ; ਤੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਧੁਨੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਅਨੇਕਾ ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੁਨੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਡੋਲਦੇ ਦੇਵਦਾਰ ਰੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਨੇ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਝਰਣਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਪਤਝੜ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡੋਲਦੇ ਕਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਕੰਪ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਬਾਂਸ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਹ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਗੂੜ੍ਹੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ, ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ; ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਰਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਚੋਟੀਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਜੰਭਾਈ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਕਈ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਕਰਣ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ; ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਛਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਖਣਿਜਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਕਈ ਝਰਨਿਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਕਿਨਨਰਾਂ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ, ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣ, ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ—ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਾਪਸ ਰਾਮਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ।