ਹਨੁਮਾਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅੱਗ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਨ ਲਈ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ—ਜੋ ਭੋਗ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ—ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਰਤ ਆਦਿਕ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਨਾਭ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਤੀ ਵਲ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਅ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹਾਏ! ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਚੀਜ਼ ਸੀ—ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ!" ਜਦ ਰਾਖਸਸ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੰਕਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ। "ਇਹ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਲੇ, ਕੰਧਾਂ, ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸਨ, ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਸਾੜੀ ਗਈ—ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।" ਹਨੁਮਾਨ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਸ਼ਗੁਣ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਕਾਰਣ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹਨੁਮਾਨ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੰਸ਼ਪਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਉਸ ਵਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੱਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪਤੀ ਵਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਕ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਜਾਓ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ! ਕਿਸੇ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਛੁਪ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲਓ, ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਚਲੇ ਜਾਓ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਹੋਣਾ—even ਇਕ ਪਲ ਲਈ—ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰੇਗਾ।" "ਜਦ ਤੂੰ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੇਰਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" "ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਹ ਪੀੜ੍ਹ ਪੀੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਵੀ ਹੈ: ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਣਗੇ?" "ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਲੰਘਣਗੇ?" "ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਤਿੰਨ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਗਰੁੜ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਾਯੂਦੇਵ।" "ਹੁਣ, ਜਦ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੀ ਹੱਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਰਾਹ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਜੇ ਰਾਮਾ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਵੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਯੋਧਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰ।" ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵੀਰ ਹੈ, ਇਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਮਾਤਾ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਛਲਾਂਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੈ।" "ਉਹ ਸੁਗਰੀਵ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ।" "ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਕੱਠੇ ਲੰਕਾ ਆਉਣਗੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਵਿੱਢਣਗੇ।" "ਰਾਖਸਸ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਗੌਰਵ ਰਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਭ ਵਾਲੀ, ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਭਲਾ ਹੋਵੇ; ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਜਲਦੀ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਰਾਵਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਦ ਰਾਖਸਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੋਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਹਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਵੇਗਾ; ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ, ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਵਧੀਆ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਭਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਤਾਵਲੀ ਨਾਲ, ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਨਾਸਕਾਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਰਿਸ਼ਟਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਹਨ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ-ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਇਉਂ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਪਰਲੇ ਕੱਪੜੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।