ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ—ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ, ਉਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਪੂੰਛ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਹਾਰ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ देखकर, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—all ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲਦੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਯ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਆਇਆ: "ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—ਵੱਡੇ ਜੀਵ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਨਿਆ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ; ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਬੋਲਣਾ ਅਣਹੋਣਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਠਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ, ਮੂਰਖ, ਬੇਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; "ਮੈਂ, ਬਿਨਾ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—ਜੇ ਲੰਕਾ ਸਾਰੀ ਜਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜਾਨਕੀ ਵੀ ਸੜ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ; "ਮੇਰੇ ਅਵਿਵੇਕ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।" ਜਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਮੈਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; "ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।" "ਇਹ ਕੰਮ, ਜਿਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਹੋ ਤਾਂ ਗਿਆ; ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਨੇ ਜੜ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।" "ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਾਨਕੀ ਖੋ ਗਈ; ਲੰਕਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅਣਜਲਿਆ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦਾ, ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਜੇ ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੂਤ ਕਾਰਜ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਜ, ਇੱਥੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਕੀ ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਦਨ ਵਿੱਚ? ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਇੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂ?" "ਮੈਂ, ਜੀਵਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਂ ਉਹ ਦੋ ਬਬਬਰ-ਮਾਨਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਖ ਦਿਖਾਵਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕਰਨਾ ਸੀ?" "ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੰਚਲਤਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤੀ।" "ਕਾਮ, ਅਚੰਚਲਤਾ, ਬੇਕਾਬੂ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਲਾਲਚ—ਇਹਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਉਕਮ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।" "ਜੇ ਸੀਤਾ ਖੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" "ਜੇ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਣਗੇ?" "ਜਦ ਇਖਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣਗੇ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅਭਾਗਾ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੈਂ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਜਦ ਉਹ ਅਜੇਹਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ਕੁਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਫਿਰ ਸਮਝਣ ਲੱਗਾ। "ਸ਼ਾਇਦ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ, ਸੀਤਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਅੱਗ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਉਸ ਧਰਮਵਾਨ, ਅਤਿ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੂ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਨਿਸਚਿਤ, ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਸਾੜਣ ਲਈ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਹਵਨ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕੀ।" "ਕਿਵੇਂ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦੀ?" "ਜੇ ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਸਦਾ-ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ, ਤਾਂ noble lady ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜ ਸਕਦੀ?" ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। "ਉਸ ਦੀ ਤਪस्या, ਸਚਾਈ, ਅਤੇ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਧਰਮ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਵਾਣੀ ਸੁਣੀ। "ਵਾਹ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ—ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਅੱਗ ਛੱਡ ਕੇ!" "ਰਾਕਸ਼ਸ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਵੱਡੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ, ramparts, walls, gateways ਸਮੇਤ, ਜਲ ਗਈ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਨਹੀਂ ਜਲਦੀ—ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਮਧੁਰ, ਅੰਬ੍ਰਤ-ਸਮਾਨ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ, ਸ਼ਕੁਨ, ਦਿਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।