ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਅਤੇ ਨਾਗ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਜੀਵ—all ਨੇ ਅਦੁੱਤੀ ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਰਜਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਦੀ ਛਤ ਤੇ ਖੜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਅੱਗ ਦੇ ਹਾਰ ਵਾਂਗ ਲਪਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸਾਰੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਦੀ ਅੱਗ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—all ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਤਾਂ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੰਜਵੰਜੇ-ਪਚਵੰਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਭਗਦੜ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਜਨਮ ਲੈ ਗਿਆ: "ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਕੇ ਕੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ?" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੋ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੌਣ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਦਾ? ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿੱਖੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਕਿ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਨਹੀਂ। ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਜਾਂ ਬੋਲਣਾ ਅਣੁਚਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੀ ਖਾਲ ਵਾਂਗ ਉਤਾਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਰਦ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤਾਂ ਮੂਰਖ, ਨਿਰਲੱਜ਼, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਿਨਾ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ, ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਸੜ ਗਈ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਾਨਕੀ ਜੀ ਵੀ ਸੜ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ; ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਵਿਗੜ ਗਿਆ; ਲੰਕਾ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਹੋ ਤਾਂ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਮੂਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਾਨਕੀ ਜੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ—ਕੋਈ ਅਸੜੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ; ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਖ ਹੋ ਗਈ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਵਿਗੜ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਅੱਜ ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂ। ਕੀ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਵਾਂ, ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ? ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਇਥੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇਵਾਂ? ਮੈਂ ਜੇ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਆ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਉਹ ਦੋ ਸਿੰਹ-ਸਮਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਬੈਠਾ ਜੋ ਕਰਨਾ ਸੀ?" "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੰਚਲਤਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੀ। ਲਾਜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਅਸਥਿਰ, ਅਨਿਯੰਤਰਤ ਸੁਭਾਵ ਤੇ—ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਜੇ ਸੀਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ, ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵੀ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਸਮੇਤ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ? ਜਦ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅਭਾਗਾ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦਿਸੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਫਿਰ ਵਿਚਾਰਿਆ। "ਕਿੰਝ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਵਾਲੀ, ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਸਾੜਨ ਲਈ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕੀ, ਜੋ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ—ਭਰਤ ਆਦਿ—ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਪੂੰਛ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਾਭ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸੀ। "ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜ ਸਕਦੀ।" ਐਸਾ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਦੇਵ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ। "ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ!" ਰਾਖਸ਼ਸ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੱਲਾ-ਗੁੱਲਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੋਂ ਚੀਕਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। "ਇਹ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ, ਜਿਸਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਜਾਨਕੀ ਸੜੀ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।" ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਇਹ ਮਧੁਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਪਈ।