ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਚੌਪਾਈ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਗੀਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਉਠਿਆ ਕਿ, "ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਰਾਮਾਯਣ ਇਸੇ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਰਚਾਂਗਾ।" ਉੱਚੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਣਾਈ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਮਾਨ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਰਚਿਆ ਜੋ ਯਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਸੰਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਦਸ-ਮੱਥੇ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਸੁਣੋ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਰਗ ਵਿੱਚ, ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰਿਤਾ ਸਮੇਤ, ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਹੋਈ ਕਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼—ਮੁਸਕਰਾਹਟ, ਬੋਲ, ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇ ਕਰਮ—ਧਰਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਬੀਤੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬੰਦਾ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਫਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੁਹਣੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਰਚਣ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਥਾ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਐਸਾ ਮੋਹਕ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ। ਪਹਿਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਰਚੀ। ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ, ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤ, ਉਸ ਦਾ ਧੀਰਜ, ਕੋਮਲਤਾ ਅਤੇ ਸਚਾਈ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ, ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਵਾਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਗੁਣ, ਰਾਮ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਕੁਟਿਲਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਉਸ ਦਾ ਵਨਵਾਸ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ, ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਅਤੇ ਰਥੀ ਦਾ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਭਰਦਵਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਭਰਦਵਾਜ ਵੱਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣਾ, ਅਤੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ। ਘਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਭਰਤ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਨਾਵਣੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲਾਂਜਲੀ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਪਲ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਵੀਰਧ ਦਾ ਵਧ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸ਼ਰਭੰਗ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ, ਅਨਸੂਯਾ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਲੇਪ ਦਾ ਦਾਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਅਗਤਸ੍ਯ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸ਼ੂਰਨਖਾ ਨਾਲ ਸੰਬਾਦ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ ਨਾਸ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਤਥਾਨ, ਮਾਰੀਚ ਦਾ ਵਧ, ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਦਾ ਹਰਨ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਗਿੱਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਕਬੰਧ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਤੇ ਪੰਪਾ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸ਼ਬਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਫਲ-ਮੂਲ ਤੇ ਜੀਵਨ, ਪੰਪਾ ਉੱਤੇ ਵਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਵਾਲੀ-ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਵਾਲੀ ਦੀ ਹਾਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਸਮਝੌਤਾ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵਾਸ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਸਿੰਘ-ਸਮਾਨ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ, ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ, ਚੌਫੇਰੇ ਦੂਤ ਭੇਜਣੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਅੰਗੂਠੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਭਾਲੂਆਂ ਦੀ ਗੁਫਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਅਣਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਲੰਘਣਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਬਚਨ, ਅਤੇ ਮੈਨਾਕਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ, ਛਾਂ-ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮਲਯਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਇਕੱਲਾ ਚਿੰਤਨ, ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਰੱਖਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਘੇਰੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਪਹਚਾਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇਣਾ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਧਮਕੀ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗਹਿਣਾ ਦੇਣਾ, ਰੁੱਖ ਤੋੜਨਾ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦਾ ਭੱਜਣਾ, ਅਤੇ ਕਿੰਕਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਦੀ ਪਕੜ, ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਸਮੇਂ ਗੂੰਜ, ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਮਧੂ ਦਾ ਗ੍ਰਹਣ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣਾ, ਗਹਿਣਾ ਸੌਂਪਣਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਪੂਲ ਬਣਾਉਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਰਣ ਦੇ ਉਪਾਏ—ਇਹ ਵੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ, ਮੇਘਨਾਦ ਦੀ ਹਾਰ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਨਗਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਤੇ ਯਥਾਰਥਤਾਪੂਰਕ ਰਚੀ ਗਈ।